آیین نامه نحوه تأسیس، فعالیت، اداره و نظارت بر شرکت های هواپیمایی

وزارت راه و شهرسازی ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ـ صندوق توسعه ملی

هیئت وزیران در جلسه ۱۴۰۵/۳/۲۴ به پیشنهاد سازمان هواپیمایی کشوری و تأیید شورای عالی هواپیمایی کشوری و به استناد جزء (۱) بند (ج) ماده (۵۷) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳، آیین نامه نحوه تأسیس، فعالیت، اداره و نظارت بر شرکت های هواپیمایی را به شرح زیر تصویب کرد:

آیین نامه نحوه تأسیس، فعالیت، اداره و نظارت بر شرکت های هواپیمایی
(موضوع جزء (۱) بند (ج) ماده (۵۷) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران)

بخش اول ـ کلیات و الزامات اصلی

ماده 1ـ در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:

1ـ سازمان: سازمان هواپیمایی کشوری

2ـ وسیله پرنده: وسیله ای که بتواند در نتیجه عکس العمل هوا به جز عکس العمل هوا در برابر سطح زمین، خود را در هوا نگاه دارد.

3ـ خدمت هوایی (Air service): پرواز یا مجموعه ای از پروازها که به منظور حمل مسافر، بار و/یا پست در مقابل دریافت کرایه و/یا اجرت انجام می گیرد.

4ـ حمل و نقل هوایی تجاری (commercial air transport): بهره برداری از وسیله پرنده به منظور حمل و نقل مسافر، بار و/یا پست در قبال دریافت کرایه یا هرگونه عوض با ارزش دیگر.

۵ ـ پروانه بهره برداری هوایی (operating License): مجوزی که به دارنده اجازه می دهد، خدمت هوایی مندرج در پروانه را ارایه نماید.

۶ ـ گواهینامه بهره بردار هوایی (Air Operator Certificate): گواهینامه ای که به بهره بردار اجازه می دهد حمل و نقل هوایی تجاری را انجام دهد. این گواهینامه تأیید می کند که دارنده آن توانمندی حرفه ای و سازمان لازم برای تضمین ایمنی عملیات مندرج در گواهینامه را دارد.

7ـ شرکت هواپیمایی: مؤسسه دارای پروانه بهره برداری هوایی.

۸ ـ طرح تجاری: شرح مفصلی از فعالیت های بازرگانی مورد نظر شرکت برای دوره ی مربوط به ویژه در ارتباط با توسعه ی مورد انتظار بازار و سرمایه گذاری هایی که باید انجام شود، از جمله آثار مالی و اقتصادی این فعالیت ها.

۹ ـ پرواز محلی: پروازی که شامل حمل مسافر، پست و/یا بار بین فرودگاه ها یا سایر نقاط فرود مجاز مختلف نمی باشد.

۱۰ ـ لغو پرواز: انجام نشدن پروازی که قبلاً برنامه ریزی شده و برای آن حداقل یک صندلی رزرو شده است.

11ـ ممانعت از سوار شدن: امتناع از حمل مسافران در یک پرواز است، با وجود اینکه آن ها خود را برای سوار شدن به موقع حاضر کرده اند، مگر در مواردی که دلایل موجهی برای ممانعت از سوار شدن وجود داشته باشد، مانند دلایل مرتبط با سلامت، ایمنی یا امنیت، یا مدارک ناکافی سفر.

12ـ کاهش درجه خدمات: انتقال مسافر به رده پایین تری از کلاس پروازی نسبت به کلاسی که برای آن بلیت خریداری شده است.

13ـ شرایط فوق العاده: شرایطی که رویدادی مطابق شیوه نامه سازمان، خارج از مهار(کنترل) شرکت هواپیمایی رخ دهد و اجرای پرواز طبق برنامه را غیرممکن کند، از جمله شرایط زیر:

الف ـ بی ثباتی سیاسی (از قبیل شورش و جنگ).

ب ـ شرایط جوی که انجام پرواز را غیرممکن می کند (از قبیل طوفان، تگرگ، رعد و برق شدید، سیل و خاکستر آتشفشانی).

پ ـ نواقص غیرمنتظره ایمنی پرواز (از قبیل تهدید بمب گذاری در فرودگاه).

ت ـ اعتصاب کارکنان فرودگاه یا امنیت. اعتصاب شرکت هواپیمایی مشمول این عنوان نمی باشد.

ث ـ تصمیمات مدیریت شدآمد(ترافیک) هوایی که باعث تأخیر طولانی یا لغو پرواز می شود.

ج ـ آسیب به وسیله پرنده ناشی از برخورد با پرندگان.

چ ـ آسیب به وسیله پرنده ناشی از اجسام خارجی روی باند.

ح ـ خطرات ایمنی (از قبیل مسافران پرخاشگر یا شدیداً مست که دستورالعمل های ایمنی را نادیده می گیرند).

14ـ خدمت هوایی برنامه ریزی شده (schedual air service): مجموعه ای از پروازها که تمامی ویژگی های زیر را دارا باشد:

الف ـ در هر پرواز، صندلی ها و/یا ظرفیت حمل بار و/یا پست برای خرید انفرادی توسط عموم (چه به طور مستقیم از شرکت هواپیمایی یا از طریق نمایندگان مجاز آن) در دسترس باشد.

ب ـ پروازها به گونه ای انجام گیرد که شدآمد(ترافیک) هوایی بین دو یا چند فرودگاه را پوشش دهد، اعم از اینکه براساس جدول پروازی منتشر شده باشد یا پروازها چنان منظم یا پرتکرار باشند که یک سلسله مراتب نظام مند و قابل تشخیص از آن برداشت شود.

۱۵ ـ خدمت هوایی چارتر: پرواز غیرخدمت هوایی برنامه ریزی شده که به سفارش یک شخص حقیقی یا حقوقی برای تاریخ، مسیر و ظرفیت مشخص انجام می شود و بلیت آن در اختیار عموم قرار نمی گیرد.

۱۶ ـ نرخ بلیت مسافری: قیمت هایی که در ایران بر حسب ریال و در خارج از ایران بر حسب ارز محلی تعیین می شوند و باید بابت حمل مسافر در پروازهای هوایی به همراه شرایطی که این قیمت ها تحت آن اعمال می گردند، از جمله حق الزحمه و شرایطی که برای بنگاه(آژانس )ها و سایر خدمات جانبی ارایه می شود به شرکت های هواپیمایی یا نمایندگان آنها یا دیگر فروشندگان بلیت پرداخت گردد.

۱۷ ـ نرخ حمل بار هوایی: قیمت هایی که در ایران بر حسب ریال و در خارج از ایران بر حسب ارز محلی تعیین می شوند و بابت حمل بار به همراه شرایطی که این قیمت ها تحت آن اعمال می گردند، از جمله حق الزحمه و شرایطی که برای بنگاه(آژانس )ها و سایر خدمات جانبی باید به شرکت های هواپیمایی یا نمایندگان آنها یا دیگر فروشندگان بلیت پرداخت گردد.

18ـ نماد مشترک (code sharing): توافقی که به موجب آن یک شرکت، شماره(کد) شناسایی خود را بر روی پروازی که توسط شرکت دیگری انجام می شود، قرار می دهد و برای آن پرواز بلیت صادر و به فروش می رساند.

۱۹ ـ قرارداد اجاره خشک (dry lease agreement): قراردادی که بر اساس آن، وسیله پرنده در حمل و نقل هوایی تجاری تحت گواهینامه بهره بردار هوایی مستاجر و در سایر موارد، تحت مسئولیت مستاجر بهره برداری می شود.

۲۰ ـ قرارداد اجاره تر (wet lease agreement): قراردادی که در مورد حمل و نقل هوایی تجاری، بین شرکت های هواپیمایی منعقد می شود و بر اساس آن، وسیله پرنده تحت گواهینامه بهره بردار هوایی موجر بهره برداری می شود یا در سایر موارد، بین بهره برداران منعقد شده و وسیله پرنده تحت مسئولیت موجر بهره برداری می شود.

21ـ رتبه بندی عملکردی: سازوکار شاخصه گذاری عملکرد شرکت ها و محاسبه امتیاز هر شرکت براساس شاخصه های مذکور که در چارچوب ضوابط این آیین نامه انجام می شود.

22ـ شیوه نامه رتبه بندی شرکت های هواپیمایی: دستورالعملی که براساس شاخص های عملکردی در چهارچوب ضوابط این آیین نامه، سازوکار رتبه بندی عملکردی شرکت ها را مشخص نموده و توسط سازمان تدوین و پس از أخذ تأیید شورای عالی هواپیمایی کشوری ابلاغ می گردد.

23ـ سامانه نظارت بر بازار هوایی: سامانه جامع نظارت بر بازار حمل و نقل هوایی کشور که مطابق با ضوابط این آیین نامه از سوی سازمان راه اندازی شده و جهت نظارت بر عملکرد کلیه ذی نفعان بازار هوایی از جمله شرکت ها و سنجش و اعلام رتبه بندی عملکردی آن ها استفاده می شود.

ماده2ـ شخص حقیقی و حقوقی برای تصدی حمل و نقل هوایی تجاری باید دارای پروانه بهره برداری هوایی از سازمان باشد.

تبصره ـ ارایه خدمات هوایی زیر از شمول أخذ پروانه بهره برداری هوایی خارج بوده و با رعایت شیوه نامه های سازمان قابل انجام می باشد:

1ـ خدمت هوایی که توسط وسایل پرنده فاقد موتور و/یا وسایل پرنده فوق سبک مطابق آیین نامه مدیریت و ساماندهی وسایل پرنده فوق سبک غیرنظامی موضوع تصویب نامه شماره ۸۷۱۶۱/ت35369هـ مصوب  ۱۳۸۶/۵/۳۱ انجام می شود.

2ـ پروازهای محلی

ماده3ـ انواع پروانه بهره برداری هوایی به صورت زیر است:

1ـ نوع اٍی (A): پروانه بهره برداری هوایی برای بهره برداری از وسایل پرنده دارای (۲۰) صندلی مسافری یا بیشتر که مجاز است به صورت خدمت هوایی برنامه ریزی شده و یا چارتر، تصدی حمل و نقل هوایی تجاری نماید.

2ـ نوع بی (B): پروانه بهره برداری هوایی برای بهره برداری از وسایل پرنده دارای کمتر از (۲۰) صندلی مسافری که مجاز است به صورت خدمت هوایی چارتر، تصدی حمل و نقل هوایی تجاری نماید.

تبصره1ـ دارنده پروانه نوع بی (B)، با احراز شرایط مندرج در ماده (۸) این آیین نامه، می تواند از اختیارات پروانه نوع اِی (A) نیز بهره مند شود.

تبصره 2ـ پروانه های صادره براساس مقررات قبل از لازم الاجرا شدن این آیین نامه، حداکثر تا پایان سال سوم قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ اعتبار دارد و تمدید آنها تا پایان سال سوم قانون مذکور می تواند براساس قوانین و مقررات قبلی صورت گیرد. پس از پایان سال سوم یادشده، صدور و تمدید این پروانه ها مطابق مفاد این آیین نامه خواهد بود.

ماده4ـ شیوه نامه های تخصصی لازم برای اجرای این آیین نامه باید ظرف شش ماه از تصویب این آیین نامه توسط سازمان بازنگری یا تهیه و به مورد اجرا گذاشته شود.

بخش دوم ـ نحوه تأسیس شرکت هواپیمایی

ماده ۵ ـ شخص حقوقی متقاضی پروانه بهره برداری هوایی باید دارای شرایط زیر باشد:

1ـ شرکتی که در ایران به ثبت رسیده است و درصورتی که قبلاً در ثبت کشور دیگر بوده از ثبت آن کشور خارج شده باشد.

2ـ تابعیت ایرانی داشته باشد.

3ـ اقامتگاه آن در ایران باشد.

4ـ درصورتی که سرمایه شرکت به صورت سهام و یا سهم الشرکه درآمده، با اسم باشد و اکثریت متعلق به اتباع ایرانی باشد.

۵ ـ موضوع اصلی فعالیت آن ارایه خدمت هوایی باشد.

ماده ۶ ـ درصورت درخواست متقاضی، پروانه بهره برداری هوایی با احراز شرایط زیر صادر می گردد:

1ـ متقاضی، گواهینامه بهره بردار هوایی معتبر از سازمان برابر شیوه نامه سازمان داشته باشد.

2ـ متقاضی، حداقل وسیله پرنده مندرج در ماده (۷) را داشته باشد.

3ـ متقاضی، شرایط مالی ماده (۸) را داشته باشد.

4ـ متقاضی، شرایط بیمه ماده (۹) را داشته باشد.

۵ ـ متقاضی، شرایط امنیتی ماده (۱۰) را داشته باشد.

۶ ـ متقاضی، نظر موافق شورای عالی هواپیمایی کشوری جهت اعطای پروانه را برابر ماده (۱۱) کسب کرده باشد.

تبصره ـ متقاضیان پروانه بهره برداری هوایی که قبل از لازم الاجرا شدن این آیین نامه، براساس شیوه نامه ها و دستورالعمل های قبلی سازمان موافقت اولیه سازمان را أخذ کرده باشند و دارای شرایط ماده (۸) باشند، می توانند براساس همان معیارها، پروانه بهره برداری هوایی خود را أخذ نمایند. این پروانه در هر صورت تا پایان سال سوم قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ معتبر می باشد و پس از پایان سال سوم قانون مذکور صدور و تمدید پروانه مطابق مفاد این آیین نامه خواهد بود.

ماده7 ـ متقاضی پروانه باید حداقل وسیله پرنده زیر را داشته باشد:

1ـ برای نوع اِی (A) که قصد حمل و نقل هوایی تجاری با هواپیمای مسافربری داشته باشد، حداقل (۵) فروند هواپیما که حداقل (۳) فروند آن ملکی ایرانی باشد. (۲) فروند دیگر می تواند از طریق انواع اجاره تامین گردد؛

2ـ برای نوع بی (B) که قصد حمل و نقل هوایی تجاری با هواپیمای باری داشته باشد، حداقل (۱) فروند هواپیمای ملکی ایرانی و یا (۱) فروند اجاره ای.

3ـ برای سایر موارد، حداقل (۱) فروند وسیله پرنده ملکی ایرانی.

تبصره ـ هواپیماهای ملکی تأمین شده برای تأسیس شرکت باید از محل واردات به کشور (جدیدالورود) باشد.

ماده ۸ ـ شرایط مالی متقاضی پروانه به شرح زیر است:

1ـ پروانه نوع اِی (A)

الف ـ شرکت هواپیمایی توان مالی انجام تمامی تعهدات خود را براساس طرح تجاری و اسناد قانونی لازم، به مدت (۲۴) ماه از آغاز عملیات، داشته باشد.

شرکت هواپیمایی توان پرداخت هزینه های ثابت و عملیاتی ناشی از بهره برداری را برای مدت سه ماه از آغاز عملیات، بدون کسب هرگونه درآمد حاصل از عملیات، داشته باشد.

پ ـ در صورت بهره برداری از هواپیمای مسافربری، حداقل معادل سی میلیون (۳۰/۰۰۰/۰۰۰۰) یورو ارزش یا سرمایه داشته باشد.

2ـ پروانه نوع بی (B)

الف ـ شرایط مالی بند (۱) این ماده را رعایت کند و یا نشان دهد که حداقل معادل یکصد هزار (۱۰۰/۰۰۰) یورو ارزش یا سرمایه دارد.

ب ـ درصورتی که بخواهد خدمت هوایی برنامه ریزی شده ارایه دهد، شرایط بند (۱) این ماده را رعایت کند.

تبصره ـ سازمان می تواند وضعیت توان مالی شرکت ها را از طریق استعلام از سازمان امور مالیاتی کشور، بانک مرکزی جمهوری اسلامی، سازمان بورس و اوراق بهادار و یا سایر مراجع ذی صلاح احراز نماید.

ماده 9ـ شرکت هواپیمایی باید پوشش بیمه ای لازم در قبال مسافر، بار و حقوق مسافر، بار هوایی و اشخاص ثالث را داشته باشد. حصول اطمینان از پوشش بیمه مسافر و بار برای وسیله پرنده و صندلی اجاره ای دائم و موقت الزامی است.

ماده 10ـ شرکت هواپیمایی مکلف است الزامات امنیتی مطابق برنامه ملی امنیت هواپیمایی کشوری و قوانین و مقررات مربوط به امنیت هوانوردی را رعایت نماید.

ماده 11ـ شورای عالی هواپیمایی کشوری با در نظر گرفتن شرایط زیر به صورت موردی یا کلی درخصوص اعطای پروانه به متقاضیان اعلام نظر می نماید:

1ـ بهره برداری هوایی تقاضا شده منطبق با مصالح کشور و احتیاجات جامعه باشد.

2ـ اطمینان حاصل شود که متقاضی قادر به انجام نوع بهره برداری هوایی است.

3ـ در صورت مخالفت، فرصت درخواست مجدد به شرکت داده شود.

ماده 12ـ پروانه بهره برداری هوایی و گواهینامه بهره بردار هوایی صادر شده قابل فروش و یا انتقال مستقیم به غیر نمی باشد و در صورت انتقال، طبق قوانین و مقررات، مالک جدید باید شرایط احراز مندرج در این آیین نامه را داشته باشد.

ماده 13ـ سازمان باید ظرف مدت تعیین شده در درگاه ملی مجوزهای کشور پس از تکمیل اطلاعات مورد نیاز در خصوص درخواست متقاضی اعلام نظر نماید. دلایل رد درخواست باید در اسرع وقت به متقاضی اعلام گردد.

بخش سوم ـ نحوه فعالیت شرکت هواپیمایی

ماده 14ـ دارنده پروانه بهره برداری هوایی می تواند بدون محدودیت، مطابق پروانه بهره برداری هوایی و قوانین و مقررات مربوط در مسیرهای داخلی و خارجی فعالیت نماید.

تبصره ـ در صورت وقوع مشکلات غیرقابل پیش بینی از جمله مشکلات ایمنی، امنیتی یا محیط زیستی (مطابق قوانین و مقررات مربوط)، سازمان می تواند تا رفع مشکل، تردد در مسیرهای هوایی را به طور غیرتبعیض آمیز محدود یا منع کند.

ماده 15ـ شرکت هواپیمایی در پروازهای برنامه ای یا چارتر، به جز شرایط فوق العاده، موظف است حقوق مسافران را به شرح زیر مطابق شیوه نامه سازمان رعایت نماید:

1ـ مسافران برخلاف میل خود توسط شرکت از سوار شدن به وسیله پرنده منع شوند.

2ـ پرواز مسافران لغو گردد.

3ـ پرواز مسافران با تأخیر مواجه شود.

4ـ حمل مسافران با کاهش درجه خدمات همراه باشد.

۵ ـ ارسال بار با تاخیر مواجه شود.

۶ ـ بار مسافران و یا بار ارسال کننده آسیب ببیند و یا مفقود شود.

7ـ عدم پذیرش و یا حمل مسافران دارای معلولیت یا کاهش توان حرکتی که نیازمند خدمات ویژه باشند.

تبصره ـ وقوع شرایط فوق العاده باید توسط شرکت هواپیمایی اثبات شود.

ماده16ـ شرکت هواپیمایی علاوه بر وسیله پرنده ایرانی، می تواند پس از تأیید قرارداد اجاره خشک یا اجاره تر توسط سازمان، براساس شیوه نامه مربوط تا زمان مورد توافق، از وسیله پرنده غیر ایرانی بهره برداری یا استفاده نماید.

ماده17ـ شرکت هواپیمایی می تواند طی توافق با شرکت هواپیمایی داخلی یا خارجی دیگر، با رعایت شیوه نامه سازمان، از مزایای پرواز با نماد مشترک استفاده نماید.

ماده18ـ یک وسیله پرنده در یک زمان می تواند فقط در اختیار یک شرکت هواپیمایی باشد. در عین حال یک شرکت هواپیمایی می تواند از وسیله پرنده در اختیار، علاوه بر حمل و نقل هوایی تجاری، انواع دیگر بهره برداری را با رعایت قوانین و مقررات مربوط انجام دهد.

ماده19ـ شرکت هواپیمایی مکلف است جزئیات نرخ نامه از قبیل نرخ پایه بلیت، مالیات و عوارض را به اطلاع مسافر برساند.

ماده20 ـ شرکت هواپیمایی دارای پروانه نوع اِی (A) می تواند تعداد مشخصی از صندلی های یک یا چند پرواز معین را به منظور افزایش فروش پیش از پرواز، تقویت کانال های فروش و مدیریت ظرفیت، طی قرارداد به یک شخص حقوقی یا حقیقی تخصیص دهد. در این صورت طرف قرارداد شرکت هواپیمایی نمی تواند برای صندلی های در اختیار بلیت انفرادی صادر نماید.

بخش چهارم ـ نحوه اداره شرکت هواپیمایی

ماده21ـ اداره شرکت هواپیمایی با ارکان مدیریتی و اجرایی آن مطابق قوانین و مقررات مربوط و اساسنامه یا شرح وظایف مربوط تعیین می شود. این ارکان مسئولیت سیاست گذاری، هدایت و نظارت بر کلیه فعالیت های عملیاتی، مالی، ایمنی و امنیتی شرکت و پاسخگویی به سازمان را دارند و موظف به رعایت اصول ایمنی و امنیت پرواز، حقوق مسافران و مقررات هوانوردی مربوط هستند.

ماده22ـ شرکت هواپیمایی باید تغییرات زیر را به سازمان اطلاع دهد:

1ـ ارایه خدمات هوایی جدید به کشورهای دیگر؛

2ـ تغییر در نوع یا تعداد هواپیماهای مورد استفاده؛

3ـ قصد ادغام با شرکت دیگر؛

4ـ تغییر موثر در مالکیت شرکت برابر شیوه نامه سازمان؛

۵ ـ تغییر موثر در ساختار مدیریتی و عنداللزوم تأیید قبلی آن توسط سازمان.

ماده23ـ در شرایط زیر شرکت هواپیمایی باید پروانه بهره برداری هوایی خود را برای بررسی مجدد به سازمان عودت نماید:

1ـ ظرف شش ماه پس از صدور پروانه، فعالیت خود را آغاز نکرده باشد.

2ـ بیش از شش ماه عملیات پروازی خود را متوقف کرده باشد.

3ـ شرکت دارنده پروانه نوع بی (B) که قصد داشته باشد از اختیارات پروانه نوع اِی (A) استفاده نماید.

4ـ درصورتی که سازمان تشخیص دهد که تغییرات، به ویژه در مورد ادغام یا تملک، بر وضعیت حقوقی شرکت موثر بوده است. در این صورت تا زمان تعیین تکلیف توسط سازمان، شرکت می تواند به فعالیت ادامه دهد.

بخش پنجم ـ نحوه نظارت بر شرکت هواپیمایی

ماده24ـ سازمان با هدف اطمینان از رعایت قوانین و مقررات مربوط، تأمین ایمنی و حفظ مصالح عمومی، جلوگیری از وقوع مخاطرات و رقابت های ناصحیح بین متصدیان حمل و نقل هوایی بر کلیه فعالیت های شرکت هواپیمایی نظارت می کند.

ماده25ـ سازمان نسبت به نظارت، بازرسی فنی و تخصصی از شرکت های هواپیمایی و مستحدثات مربوط اقدام می نماید.

ماده26ـ سازمان مکلف است در طول دوره اعتبار پروانه بهره برداری هوایی، انطباق شرکت با شرایط صدور را احراز نماید.

 ماده27ـ درصورتی که در بازرسی و نظارت سازمان، هر نوع مشکلی از جمله مشکلات مالی در شرکت هواپیمایی وجود داشته باشد که بر فعالیت شرکت و ایمنی پرواز تاثیرگذار باشد، باید بخش های مربوط به صدور گواهینامه بهره بردار هوایی را جهت انجام اقدامات پیشگیرانه مطلع نماید.

ماده28ـ در مواردی که شرایط لغو، توقف و یا محدودیت پروانه شرکت هواپیمایی توسط سازمان تشخیص داده شد، گزارش مربوط به شورای عالی هواپیمایی کشوری اعلام می شود و براساس تصمیم شورای یادشده، سازمان اقدامات قانونی لازم را انجام می دهد.

ماده 29ـ سازمان باید حداکثر ظرف شش ماه شاخص های مورد نیاز برای سطوح رتبه بندی عملکردی شرکت ها که شامل عملکرد مالی، فنی، ایمنی و امنیت فعالیت آن ها بوده و به افزایش سهم حمل و نقل هوایی از مسافران بین شهری کشور، ارتقاء رضایت مردمی و کاهش مخاطرات و حوادث هوایی منجر شود را به همراه روش محاسبه و امتیازدهی در قالب شیوه نامه رتبه بندی شرکت های هواپیمایی تدوین و توسط شورای عالی هواپیمایی کشوری تصویب و ابلاغ نماید. رتبه بندی شرکت های هواپیمایی و اثرات آن به شرح زیر است:

1ـ ممتاز: شرکت های ممتاز که بر اساس ضوابط مندرج در شیوه نامه، توسط سازمان دارای عملکرد مناسب ارزیابی شده و امکان حمل بار و مسافر را در مسیرهای داخلی و بین المللی مطابق با نوع پروانه در قالب تصدی حمل و نقل هوایی تجاری با رعایت سایر ضوابط دارند.

2ـ کارآمد: شرکت های کارآمد که بر اساس ضوابط مندرج در شیوه نامه، توسط سازمان دارای عملکرد قابل قبول ارزیابی شده و امکان حمل بار و مسافر را در مسیرهای داخلی و بین المللی مطابق با نوع پروانه در قالب تصدی حمل و نقل هوایی تجاری با رعایت سایر ضوابط دارند.

3ـ مبتدی: شرکت های مبتدی که براساس ضوابط مندرج در شیوه نامه، توسط سازمان دارای حداقل عملکرد لازم ارزیابی شده و امکان حمل بار و مسافر را در مسیرهای داخلی در قالب تصدی حمل و نقل هوایی تجاری با رعایت سایر ضوابط دارند. شرکت های مذکور امکان انجام پرواز خارجی را تا زمان ارتقاء پروانه به انواع ممتاز یا کارآمد ندارند.

4ـ ناکارآمد: شرکت های ناکارآمد که براساس ضوابط مندرج در شیوه نامه، توسط سازمان دارای عملکرد غیرقابل قبول ارزیابی شده و امکان حمل بار و مسافر را در مسیرهای داخلی با رعایت سایر ضوابط دارند. شرکت های مذکور امکان انجام پرواز خارجی و استفاده از تسهیلات و حمایت های دولتی موضوع ماده (۳۲) این آیین نامه تا زمان احراز شرایط ارتقاء در رتبه بندی عملکردی آن ها توسط سازمان را ندارند.

تبصره1ـ شرکت هایی که تا قبل از لازم الاجرا شدن این آیین نامه براساس شیوه نامه ها و دستورالعمل های قبلی سازمان، موافقت اولیه یا پروانه از سازمان دریافت ننموده اند، تا یک سال پس از زمان صدور پروانه بهره برداری به عنوان مبتدی طبقه بندی می شوند.

تبصره2ـ پروانه های صادره براساس مقررات قبل از لازم الاجرا شدن این آیین نامه، دارای اعتبار بوده و به مدت یک سال به عنوان ممتاز طبقه بندی می گردند. سازمان موظف است ظرف حداکثر سه ماه، مطابق با ضوابط این آیین نامه رتبه عملکردی شرکت های موجود را احصاء نموده و به آن ها اطلاع رسانی نماید. پس از پایان مهلت یک ساله، رتبه عملکردی شرکت ها به روزرسانی می گردد.

ماده30ـ سازمان موظف است ظرف حداکثر شش ماه نسبت به ایجاد «سامانه جامع نظارت بر بازار حمل و نقل هوایی کشور» به نحوی اقدام نماید که علاوه بر دریافت برخط اطلاعات عملکرد شرکت های هواپیمایی نظیر صدور و فروش بلیت هواپیما و حمل بار، رتبه بندی عملکردی شرکت های هواپیمایی را به صورت سامانه ای محاسبه و به روزرسانی شده و به اطلاع عموم رسانده شود.

تبصره ـ شرکت های هواپیمایی موظفند همکاری لازم را با سازمان جهت ارایه برخط اطلاعات موردنیاز مطابق با شیوه نامه رتبه بندی شرکت های هواپیمایی به عمل آورند. عدم همکاری لازم از سوی هر یک از شرکت ها یا نقص و ایراد در ارایه اطلاعات به منزله عدم احراز امتیاز شاخص های عملکردی بوده و در اصلاح و به روزرسانی رتبه بندی عملکردی شرکت ها توسط سازمان لحاظ می شود.

ماده 31ـ سازمان موظف است بر اساس اطلاعات عملکردی شرکت ها و مطابق با ضوابط این آیین نامه، هر شش ماه یک بار رتبه عملکردی شرکت ها را از طریق سامانه نظارت بر بازار هوایی به روزرسانی کرده و رتبه عملکردی به صورت شفاف برای شرکت ها و عموم مردم در سامانه مذکور اعلام گردد.

ماده32ـ دستگاه های اجرایی در مواردی از قبیل موارد زیر موظفند قبل از ارایه تسهیلات و حمایت های دولتی به شرکت های هواپیمایی که براساس قوانین و مقررات مرتبط مصوب شده باشد، رتبه بندی عملکردی آن ها را از سازمان استعلام نموده و براساس ضوابط مندرج در شیوه نامه، رتبه عملکردی شرکت ها را مبنای ارایه خدمات خود قرار دهند:

1ـ وزارت راه و شهرسازی درخصوص تخفیفات مصوب ارایه خدمات فرودگاهی و ناوبری هوایی به شرکت.

2ـ وزارت راه و شهرسازی و صندوق توسعه ملی در خصوص تسهیلات خرید و اجاره هواپیما و بالگرد موضوع جزء (۴) بند (ت) ماده (۵۷) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳.

 تبصره 1ـ مواردی که ارایه متفاوت تسهیلات و حمایت های دولتی به شرکت ها در چارچوب این ماده مطابق با ضوابط قانونی مجاز نباشد، از اجرای این ماده مستثنی است.

تبصره2ـ تسهیلات و حمایت های دولتی موضوع این آیین نامه، براساس رتبه بندی عملکردی به پروانه های حمل بار و مسافر تخصیص می یابد.

ماده33ـ سازمان موظف است در مواردی که ارایه مجوز پرواز خارجی از نظر تعداد پرواز یا موارد مشابه دارای محدودیت است، اولویت ارایه مجوز را به شرکت های دارای رتبه عملکردی ممتاز تخصیص دهد.

ماده34ـ شرکت های هواپیمایی موظفند در مواردی که رتبه عملکردی آن ها به نوع ناکارآمد به روزرسانی می گردد، ظرف حداکثر یک ماه برنامه اقدامات اصلاحی خود را به سازمان ارایه نموده و ظرف حداکثر شش ماه نسبت به اجرای برنامه مذکور تحت نظارت و با ارائه گزارش های منظم به سازمان اقدام نمایند.

ماده 35ـ شرکت هواپیمایی با رتبه بندی ناکارآمد، درصورتی که شش ماه پس از ارایه اقدام اصلاحی از تغییر رتبه عملکردی به ناکارآمد، موفق به احراز رتبه بندی عملکردی مورد نیاز جهت تغییر این رتبه نشود، سازمان گزارشی از اقدامات شرکت جهت اصلاح رتبه بندی عملکردی خود به شورای عالی هواپیمایی کشوری اعلام می نماید. شورای یادشده می تواند حسب اختیارات مندرج در جز (ب) تبصره (۱) الحاقی به ماده (۶) قانون هواپیمایی کشوری مصوب ۱۳۴۷، درخصوص الغاء یا توقیف موقت یا محدود ساختن اختیارات مندرج در پروانه اظهار نظر نماید.

معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف