آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار
« آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار»
فصل اول ـ تعاریف و کلیات
ماده۱ـ هدف و دامنه کاربرد: این آیین نامه به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی نظام مند مخاطرات موجود و بالقوه، ارزیابی و اجرای اقدامات کنترلی و به منظور پیشگیری از رخداد حوادث شغلی در راستای صیانت از نیروی کار و منابع مادی کشور تدوین شده و برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مشمول قانون کار الزامی است.
ماده۲ـ تعاریف و اصطلاحات مندرج در این آیین نامه در معانی زیر بکار می رود:
۲ـ۱ـ مخاطره: هرگونه منبع، وضعیت یا عامل(فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی) که به تنهایی یا در ترکیب با سایر عوامل، پتانسیل ایجاد آسیب به افراد، خسارت به تجهیزات و اموال و فرآیند کار را داشته باشد.
۲ـ۲ـ ریسک(خطرپذیری) : تأثیر عدم قطعیت بر اهداف ایمنی شغلی که ترکیبی از احتمال (یا امکان) وقوع یک رویداد و شدت پیامدهای(آسیب یا خسارت) ناشی از آن رویداد است.
۲ـ۳ـ مدیریت ریسک: فعالیت نظام مند، یکپارچه، هماهنگ و مستمر برای هدایت و کنترل یک کارگاه در تمام سطوح سازمانی، با هدف به حداقل رسانی پیامد منفی مخاطرات شامل شناسایی، تحلیل، ارزیابی، ارزشیابی، کنترل و پایش ریسک ایمنی شغلی را گویند.
۲ـ۴ـ ارزیابی ریسک: فرآیند کلی شناسایی خطرات مرتبط با فعالیت کاری، تجزیه و تحلیل و برآورد ریسک های مرتبط با ایمنی شغلی، تعیین سطح ریسک و اولویت بندی و انتخاب اقدامات کنترلی مناسب برای حذف یا کاهش ریسک ها تا سطح قابل پذیرش است.
۲ـ ۵ ـ پایش ریسک: بررسی و کنترل سطح ریسک با توجه به تغییرات محیط و شغل و فرآیند انجام کار را گویند.
۲ـ۶ ـ اقدامات کنترلی: سلسله مراحل اجرایی نظام مند برای حذف یا کاهش ریسک های موجود و بالقوه در یک فعالیت را گویند؛ این مراحل شامل حذف، جایگزینی، کنترل های مهندسی، کنترل های مدیریتی/اداری و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و گروهی می باشد.
۲ـ۷ـ رویداد: اتفاق ناشی از کار یا در جریان کار که موجب آسیب شود و یا اینکه پتانسیل منجر شدن به آسیب را داشته باشد.
۲ـ ۸ ـ حادثه: هر رویداد ناخواسته یا غیرقابل پیش بینی منجر به آسیب جانی یا خسارت مالی منجر به توقف فرآیند کار و یا ترکیبی از این موارد شود.
۲ـ۹ـ شبه حادثه: رویداد یا شرایط ناخواسته که بدون آسیب یا خسارت جانی و مالی در کارگاه رخ می دهد.
۲ـ۱۰ـ خود اظهاری: فرآیندی است که کارفرما آگاهانه و داوطلبانه نسبت به اعلام و ارایه اطلاعات درخواستی اقدام می کند.
۲ـ۱۱ـ مسئول ارزیابی ریسک: شخصی واجد شرایط است که از سوی کارفرما برای انجام فعالیت های موضوع این آیین نامه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل معرفی و براساس ضوابط مرتبط تعیین صلاحیت می شود.
۲ـ۱۲ـ برنامه مدیریت ریسک: فرآیندی مدون شامل شناسایی، ارزیابی و کنترل مخاطرات موجود و بالقوه محیط کار به منظور ایجاد نقشه راه ارتقای ایمنی کارگاه است.
۲ـ۱۳ـ شرکت مشاور: شخص حقوقی است که برابر ضوابط آیین نامه تایید صلاحیت شرکت های مشاور در زمینه حفاظت فنی و خدمات ایمنی کار تائید صلاحیت گردیده و خدمات مشاوره ای در حوزه ارزیابی ایمنی و مدیریت ریسک به کارگاه های مشمول قانون کار ارائه می دهد.
۲ـ۱۴ـ سامانه: یک بستر الکترونیکی یکپارچه است که برای ثبت، ارزیابی، پایش و گزارش دهی اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ذیل سامانه جامع روابط کار طراحی و راه اندازی می شود.
فصل دوم ـ مسئولیت کارفرما
ماده۳ـ کارفرما مکلف است، برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه را بر اساس نوع فعالیت، ساختار سازمانی و مخاطرات شناسایی شده در محیط کار تدوین و اجرا نماید؛ در تدوین این برنامه باید مفاد آیین نامه ها و دستورالعمل های مصوب شورای عالی حفاظت فنی لحاظ شود و به طور مستمر پایش و درصورت لزوم مورد بازنگری و به روزرسانی قرار داده و فرم های خود اظهاری را تکمیل و اطلاعات مرتبط را مستند نماید.
تبصره: در صورت فعالیت یک یا چند مقاطعه کار در یک کارگاه، ضمن الزام به رعایت مفاد این آیین نامه توسط آن ها، کارفرما مسئولیت نهایی نظارت بر عملکرد مقاطعه کاران و حصول اطمینان از اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی آن ها را بر عهده دارد.
ماده۴ـ کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اقدامات کنترلی مرتبط را در شرایط زیر مورد بازنگری و به روزرسانی قرار دهند:
۴ـ۱ـ به طور دوره ای و منظم، حداقل یک بار در سال حتی اگر هیچ تغییر یا حادثه ای رخ نداده باشد.
۴ـ۲ـ بلافاصله پس از وقوع هرگونه حادثه منجر به آسیب انسانی(جراحت، فوت) یا خسارت قابل توجه به اموال، یا هر شبه حادثه ای که پتانسیل ایجاد پیامدهای شدید را داشته باشد.
۴ـ۳ـ پس از ایجاد هرگونه تغییر در قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط، فرآیندهای کاری، روش های انجام کار، مواد مصرفی، ماشین آلات و تجهیزات، چیدمان کارگاه، ساختار سازمانی.
۴ـ۴ـ در صورتی که اقدامات کنترلی بعمل آمده، اثر بخش واقع نشده باشد.
۴ـ ۵ ـ بنا به ابلاغ قانونی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل.
ماده۵ ـ کارفرما مکلف است نسبت به تخصیص و تأمین منابع لازم (مالی، انسانی، تجهیزات، زیرساخت ها و زمان) برای اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی اقدام لازم را بعمل آورد.
ماده۶ ـ کارفرما مکلف است متناسب با برنامه مدیریت ریسک ایمنی و نوع مخاطرات شغلی و اقدامات کنترلی مربوطه آموزش های لازم را به کارگران خود ارائه نماید و تجهیزات حفاظت فردی لازم را به کارگران تحویل دهد.
ماده۷ـ کارفرما باید بستر لازم را برای مشارکت فعال کارگران و نمایندگان آن ها در فرآیند تدوین برنامه مدیریت ریسک و اجرای برنامه مذکور فراهم نموده و بر آن نظارت نماید.
ماده۸ ـ کارفرما مکلف است اطمینان حاصل نماید که برنامه مدیریت ریسک ایمنی، تمامی مخاطرات موجود و بالقوه در محیط کار را که کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه در حین انجام فعالیت کاری با آن ها مواجه هستند را در بر می گیرد.
ماده۹ـ کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی را براساس راهنمای این آیین نامه مبتنی بر حداقل یکی از روش های استاندارد ملی، تدوین و به کلیه کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه ابلاغ نموده و اطلاعات مرتبط را در سامانه ثبت نمایند.
تبصره: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ظرف مدت سه ماه نسبت به تدوین راهنمای مدیریت ریسک و اطلاع رسانی آن از طریق درگاه های ذیربط اقدام خواهد نمود.
ماده۱۰ـ در کارگاه هایی که تعداد کارگران شاغل در آن ها کمتر از ۲۵ نفر است، کارفرما باید شخصاً یا با معرفی یکی از کارگران تحت پوشش خود به عنوان مسئول ارزیابی ریسک و یا از طریق بهره مندی از خدمات شرکت های مشاور مجاز، نسبت به تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی منطبق با راهنمای موضوع تبصره ماده(۹) این آیین نامه اقدام نماید.
تبصره۱ـ شرایط احراز صلاحیت مسئول ارزیابی ریسک ایمنی موضوع این ماده، طی سه ماه از طریق اداره کل بازرسی کار، با اخذ نظر نمایندگان تشکلات کارگری و کارفرمایی تدوین و به ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان های کشور ابلاغ می گردد.
تبصره۲ـ در صورت وجود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار در این کارگاه ها مطابق با آیین نامه مربوطه، امکان تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی از سوی این کمیته ها میسر است.
ماده۱۱ـ تدوین و به روزرسانی برنامه مدیریت ریسک ایمنی در کارگاه های با ۲۵ کارگر یا بیشتر از طریق کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و یا بهره مندی از خدمات شرکت مشاور مجاز است؛ در هر شرایط مسئولیت نهایی همچنان بر عهده کارفرما است.
تبصره ـ وظایف مسئول ارزیابی ریسک در کارگاه های دارای کمیته حفاظت فنی می تواند از طریق مسئول حفاظت فنی انجام شود.
ماده۱۲ـ کارفرما مکلف است نسبت به ثبت مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اجرای آن اقدام نموده و مستندات مذکور را سه سال در محل کارگاه نگهداری و در زمان بازرسی از کارگاه به بازرس کار ارائه نماید.
تبصره ـ کارفرما در صورت هرگونه تغییر و به روز رسانی مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه و اجرای آن، پس از رؤیت آن توسط بازرس کار ملزم به نگهداری مستندات قبلی نمی باشد.
ماده۱۳ـ کارفرما مکلف است در برنامه مدیریت ریسک ایمنی برای تمامی فعالیت های مخاطره آمیز نسبت به صدور مجوز کار مطابق با آیین نامه های مرتبط مصوب شورای عالی حفاظت فنی اقدام نماید.
این آیین نامه مشتمل بر ۲ فصل و ۱۳ ماده و ۵ تبصره به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۸ تدوین و در تاریخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس شورای عالی حفاظت فنی ـ احمد میدری