اختبار- کلاهبرداری از جرایم مالی است که در آن، شخص با فریب‌دادن دیگری و استفاده از وسایل متقلبانه، مال او را به دست می‌آورد. در این مقاله به بررسی مرور زمان این جرم می‌پردازیم.
فرض کنید شخصی با معرفی خود بعنوان سرمایه‌گذار معتبر و وعده سود تضمینی، مبلغ یک میلیارد تومان از چند نفر دریافت می‌کند؛ اما بعداً مشخص می‌شود که شرکت معرفی شده وجود خارجی ندارد و او از ابتدا قصد فریب‌دادن مردم را داشته است. در اینصورت قربانیان تا چه زمانی فرصت شکایت و تعقیب کلاهبردار را دارند؟ آیا می‌توانند پس از گذشت چند سال شکایت کنند؟ برای پاسخ، ابتدا باید با انواع کلاهبرداری و مجازات آن آشنا شویم.
۱- تعریف جرم
کلاهبرداری جرمی است که در آن فرد با استفاده از دروغ و فریب عمدی، اعتماد دیگران را جلب کرده و با فریب دادن آنها، مال یا اموالشان را به طور غیرقانونی به دست می‌آورد. به عبارت ساده‌تر، کلاهبرداری یعنی فریب دادن کسی برای گرفتن مال یا حق او. روش‌های کلاهبرداری بسیار متنوع است و ممکن است از طریق تلفن، اینترنت، فروش محصولات تقلبی، ایجاد شرکت‌های هرمی و بسیاری از روش‌های دیگر انجام شود.
۲- مجازات کلاهبرداری
مجازات کلاهبرداری طبق ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، به دو دسته تقسیم می‌شود:
- کلاهبرداری عادی: مجازات این جرم، یک تا هفت سال حبس، پرداخت جزای نقدی معادل مال به‌دست‌آمده و بازگرداندن مال به صاحب آن است.
- کلاهبرداری مشدد: اگر کلاهبردار هنگام ارتکاب جرم، خود را برخلاف واقع مأمور دولتی معرفی کند، یا کارمند و مستخدم نهادهای دولتی باشد، یا کلاهبرداری از طریق تبلیغات عمومی (مانند رادیو، تلویزیون، روزنامه، مجله و…) انجام شود، مجازات این شخص تشدید می‌شود. وی علاوه بر رد مال و پرداخت جزای نقدی معادل مال برده شده، به حبس از ۲ تا ۱۰ سال و انفصال ابد از خدمات دولتی محکوم می‌شود.
۳- مرور زمان جرم کلاهبرداری
در حقوق کیفری سه نوع مرور زمان داریم: مرور زمان شکایت، مرور زمان تعقیب و مرور زمان اجرای مجازات. در ادامه، هر یک از این سه نوع را در جرم کلاهبرداری بررسی می‌کنیم:
الف) مرور زمان شکایت
مرور زمان شکایت، مدت زمانی است که فرد زیان‌دیده فرصت دارد از متهم شکایت کند. مرور زمان شکایت اصولاً در جرایم قابل گذشت مطرح می‌شود و مهلت آن، طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم است. اما با اصلاح ماده ۱۰۴ این قانون در سال ۱۴۰۳، کلاهبرداری از فهرست جرایم قابل گذشت حذف شد. بنابراین پس از تصویب قانون جدید، جرم کلاهبرداری دیگر مشمول مرور زمان شکایت یکساله نمی‌شود.
ب) مرور زمان تعقیب
مرور زمان تعقیب یعنی اینکه اگر در مدت زمان مشخصی، پرونده منتهی به حکم قطعی نشود، تعقیب متهم متوقف شده و دیگر امکان‌پذیر نیست.
از آنجا که جرم کلاهبرداری درجه چهار محسوب می‌شود، طبق ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی، مدت مرور زمان تعقیب آن ۱۰ سال است. این مدت از تاریخ وقوع جرم محاسبه می‌شود؛ اما اگر تعقیب یا تحقیق آغاز شده باشد و پرونده به صدور حکم قطعی نرسیده باشد، مبدأ محاسبه، تاریخ آخرین اقدام تعقیبی یا تحقیقی قانونی خواهد بود.
ج) مرور زمان اجرای مجازات
مرور زمان اجرای مجازات یعنی اگر پس از قطعی‌شدن حکم، مدت قانونی بگذرد و مجازات اجرا نشود، دیگر نمی‌توان آن را اجرا کرد.
از آنجا که کلاهبرداری جرم درجه چهار محسوب می‌شود، طبق ماده ۱۰۷ قانون مجازات اسلامی، مدت مرور زمان اجرای مجازات آن ۱۵ سال از تاریخ قطعی شدن حکم است.
۴- چه زمانی کلاهبرداری مشمول مرور زمان نمی‌شود؟
کلاهبرداری در دو حالت مشمول مرور زمان تعقیب، صدور حکم و اجرای مجازات نمی‌شود:
۱- کلاهبرداری با عنوان جرم علیه امنیت: اگر رفتار ارتکابی، جرم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور محسوب شود (بند «الف» ماده ۱۰۹ قانون مجازات اسلامی).
۲- کلاهبرداری با مبلغ بیش از ۱۴ میلیارد ریال: طبق بند «ب» ماده ۱۰۹ و ماده ۳۶ قانون مجازات اسلامی.
خلاصه مرور زمان جرم کلاهبرداری
| نوع مرور زمان | مدت |
|---|---|
| مرور زمان شکایت | شامل نمی‌شود. |
| مرور زمان تعقیب | ۱۰ سال |
| مرور زمان اجرای مجازات | ۱۵ سال |
| در ۲ مورد بطور کلی مشمول مرور زمان نمی‌شود: | ۱- اگر کلاهبرداری از جرایم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور باشد
۲- اگر مبلغ کلاهبرداری بیش از ۱۴ میلیارد ریال باشد. |
