پیام رای:
فرازی از بند (د) تبصره ماده ۱۱ آیین نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی (متضمن احتساب نمرات مردودی در معدل کل) مصوب ۱۴۰۰/۶/۲۳ شورای آموزشی دانشگاه ابطال شد
شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۵۰۸۰۸۸
تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۶/۱۷
شماره پرونده: ۰۴۰۲۹۱۶
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای محمد بدریان
طرف شکایت: دانشگاه شهید بهشتی – وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال فرازی از بند (د) تبصره ماده ۱۱ آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی (متضمن احتساب نمرات مردودی در معدل کل) مصوب ۱۴۰۰/۶/۲۳ شورای آموزشی دانشگاه
گردش‌کار:
شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند (د) تبصره ماده ۱۱ آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی مصوب ۱۴۰۰/۶/۲۳ شورای آموزشی دانشگاه را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
” بند «د» تبصره ماده ۱۱ آیین‌نامه آموزشی داخلی دانشگاه شهید بهشتی مبنی بر احتساب نمرات مردودی در معدل کل، که بر اساس آن دانشجو با معدل کمتر از حد مقرر از شرکت در آزمون جامع دکترا منع شده، مغایر آرای الزام‌آور هیات عمومی دیوان عدالت اداری است. در رای شماره ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۴۳۴ مورخ ۱۴۰۴/۸/۱۷، مقرره مشابه دانشگاه شهید بهشتی در خصوص احتساب نمرات مردودی در معدل کل خارج از حدود اختیارات تشخیص و از تاریخ تصویب ابطال شده است.
همچنین در رای شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۲۱۵۶۰۳۱ مورخ ۱۴۰۳/۹/۶ آن هیات عبارت «نمرات مردودی در معدل کل محاسبه می‌شود» در آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی وزارت علوم خلاف قانون، خارج از حدود صلاحیت و از تاریخ تصویب ابطال شده است. علاوه بر این، آیین‌نامه آموزشی دوره‌های تحصیلی مصوب شورای عالی برنامه ریزی آموزشی فاقد هرگونه حکمی مبنی بر احتساب نمرات مردودی در معدل کل است و هر مقرره داخلی مغایر با آن، فاقد وجاهت قانونی است. بنابراین، مقرره مورد شکایت مغایر با آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری، نقض صریح اصل ۱۷۳ قانون اساسی است و ابطال آن از تاریخ تصویب مورد تقاضا می باشد. “
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شد، وی به موجب لایحه شماره ۱۴۰۴۲۲۰۳۷۹۹۸۴۰۱۱ مورخ ۱۴۰۴/۹/۲۲ توضیحاتی داده که خلاصه مفاد آن به شرح زیر است:
” مقرره مورد شکایت مغایر با جزء (۴) بند «ب» ماده ۲ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب ۱۳۸۳) می‌باشد؛ زیرا سیاست‌گذاری، تعیین چهارچوب‌ها و ضوابط کلان آموزشی در صلاحیت وزارت علوم و مراجع عالی ذی‌ربط بوده و دانشگاه‌ها فاقد اختیار وضع قاعده مستقل در این خصوص می‌باشند.
بر اساس آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح ۲، ۱ دولتی) مصوب ۱۳۹۶ شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی، هیچ حکمی در خصوص احتساب نمرات مردودی در معدل کل پیش‌بینی نشده است.
در فرض سکوت مقرره بالادستی، وضع چنین حکمی توسط دانشگاه، ایجاد قاعده آمره بدون مجوز قانونی و در نتیجه خروج از حدود اختیار محسوب می‌گردد.
نامه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورخ ۱۴۰۳/۲/۲۴ که پیرو و مبتنی بر اجرای آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره ۹۳۳-۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۰۹۳۱ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۲۵ و ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۷۱۰ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۲۵، به‌عنوان ابلاغ و تفسیر اداری اجرای آرای دیوان تصریح نموده است که آیین‌نامه‌های آموزشی فاقد حکم قانونی برای احتساب نمرات مردودی در معدل کل بوده و احتساب این نمرات خارج از حدود اختیار دانشگاه‌ها می‌باشد. این نامه مؤید شمول حکم ابطال شده نسبت به آیین‌نامه‌های ورودی سال ۱۳۹۷ لغایت ۱۴۰۱ است. “
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است :
” آیین نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور معاونت آموزشی دانشگاه شهید بهشتی سال ۱۴۰۰
مقدمه:
هدف از تدوین این آیین‌نامه، انتظام بخشیدن به امور تحصیلی دانشجویان از طریق تعیین چهارچوب قانونی برای اجرای هماهنگ، یکپارچه و صحیح برنامه‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی به منظور تربیت نیروی انسانی متخصص، متعهد، آشنا با علم و آخرین دستاوردهای علمی و منطبق با نیازهای جامعه، در راستای بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های موجود برای ارتقای سطح کیفی آموزش و پژوهش در دوره دکترای تخصصی است. این آیین‌نامه با استناد به قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب ۱۳۸۳/۵/۱۸ مجلس شورای اسلامی و در اجرای مفاد ماده ۲ «سیاست‌ها و ضوابط اجرایی حاکم بر آمایش آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران» (موسوم به طرح آمایش) مصوب ۱۳۹۴/۲/۱۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی، در چهارچوب آیین‌نامه یکپارچه دوره تحصیلی دکترای تخصصی (ویژه دانشگاه‌های رتبه ۲، یک دولتی) مصوب جلسه شماره ۸۸۹ مورخ ۱۳۹۶/۱۰/۳۰ شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و بر مبنای آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای تخصصی (Ph.D) دانشجویان ورودی سال ۱۳۹۷ و ما بعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ ۱۳۹۷/۵/۳۰ تنظیم شده است.
ماده یک – ……………………………….
ماده ۱۱ – ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانشجو در هر درس توسط استاد آن درس و بر اساس حضور و فعالیت در کلاس، انجام تکالیف، پروژه‌های درسی و نتایج امتحانات (میان ترم و پایان ترم) صورت می‌گیرد. نمره هر درس به صورت عددی از صفر تا بیست محاسبه می‌شود. حداقل نمره قبولی در هر درس ۱۴ و میانگین کل قابل قبول تمام واحدهای آموزشی ۱۶ است.
تبصره :
الف : ……………………..
د: دانشجویی که در هر یک از دروس مردود شود، در صورت داشتن سنوات مرحله آموزشی، ملزم به تکرار آن درس و یا درس جایگزین از برنامه درسی مصوب به تشخیص استاد راهنما است. نمرات کلیه دروس اعم از قبولی و ردی (غیر از ارزیابی جامع و رساله) در میانگین نیم سال و کل دانشجو محاسبه می‌شود.
………………………
این آیین‌نامه در یک مقدمه و ۲۵ ماده و ۱۷ تبصره در جلسه مورخ ۱۴۰۰/۶/۲۳ به تصویب شورای آموزشی دانشگاه رسید و برای دانشجویان دکترای شیوه آموزشی – پژوهشی از ورودی مهر ماه سال تحصیلی ۱۳۹۸- ۱۳۹۷ لازم‌الاجرا است و تمام آیین‌نامه و بخشنامه‌های مغایر با آن لغو و بلااثر اعلام می شود.
– معاون آموزشی دانشگاه شهید بهشتی “
در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه شهید بهشتی به موجب لایحه شماره ۳۴۰/۱۵۹/ص مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۲ توضیحاتی داده که خلاصه آن به شرح زیر است:
” به استحضار می رساند، طی استعلام به عمل آمده از وضعیت تحصیلی شاکی از مدیریت آموزشی دانشگاه، وی دانشجوی سابق این دانشگاه بوده که سنوات تحصیلی ایشان سپری شده است.
علی ای حال، با عنایت به عدم تطبیق وضعیت خواسته شده با سوابق تحصیلی ایشان، تقاضای صدور حکم وفق مقررات و رد شکایت مورد استدعا است. “
همچنین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره ۱۴۰۴۲۲۰۲۳۰۰۲۸۶۰۲ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۱۴ اعلام نموده که به موجب ماده ۱۰ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم و ماده یک قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور؛ دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و تحقیقاتی دارای شخصیت حقوقی مستقل هستند و برابر ضوابط و آیین‌نامه‌های خاص مالی معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی که به تصویب هیات امنا می‌رسد، اداره می‌شوند. با عنایت به مراتب پیش‌گفته و شخصیتِ حقوقی مستقل دانشگاه شهید بهشتی، دعوای مذکور متوجه وزارت علوم تحقیقات و فناوری نمی باشد.
در اجرای ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیات مزبور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۰۰۲۶۰۵ مورخ ۱۴۰۵/۴/۲۵، فراز انتهایی بند (د) تبصره ماده ۱۱ آیین نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی سال ۱۴۰۰ در خصوص «احتساب نمرات مردودی در میانگین نیم‌سال دانشجو» را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رییس و یا ده نفره از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.
رسیدگی به فرازی از بند (د) تبصره ماده ۱۱ آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی (متضمن احتساب نمرات مردودی در معدل کل) مصوب ۱۴۰۰/۶/۲۳ شورای آموزشی دانشگاه در دستورکار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۶/۱۷ با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با عنایت به این که هیات عمومی دیوان عدالت اداری در آراء متعدد از جمله رای شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۳۸۴۲۹۰ مورخ ۱۴۰۳/۲/۱۸ و رای شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۲۱۵۶۰۳۱ مورخ ۱۴۰۳/۹/۶ و رای شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۷۴۱۹۲۷ مورخ ۱۴۰۳/۳/۲۹ احتساب نمرات مردودی در میانگین کل دانشجو را با این استدلال که تحمیل محرومیت و نوعی مجازات بوده و مغایر با اصول سی ام و سی و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است، ابطال نموده، بنابراین برمبنای استدلال مذکور، فراز مورد شکایت از بند (د) تبصره ۱۱ آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی مصوب ۱۴۰۰/۶/۲۳ شورای آموزشی دانشگاه مزبور خلاف قانون بوده و مستند به بند یک ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود. این رای براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
