قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
مصوب ۱۴۰۲/۳/۳۰ مجلس شورای اسلامی
قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
مصوب ۱۴۰۲/۳/۳۰ مجلس شورای اسلامی
با اصلاحات بعدی تا تاریخ ۱۴۰۴/۸/۱۱
برای تهیه کتاب قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران همراه با زیرنویس تنقیحی کلیک کنید
مستندات مرتبط
آییننامه
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۸۶/۱۱/۸
- قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۰۷/۰۸
- قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب ۱۳۷۲/۰۹/۰۷
- قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب ۱۳۹۸/۷/۲۱
- قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱
- قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس مصوب ۱۴۰۱/۰۷/۱۰
- قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴/۰۹/۰۱
- قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار مصوب ۱۴۰۰/۱۲/۲۴
- قانون اصلاح قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۹۷/۰۳/۲۲
- قانون مبارزه با پولشویی مصوب ۱۳۸۶/۱۱/۰۲
- قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵/۱۲/۱۴
- قانون اصلاح بند «الف» ماده (۵۸) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱/۰۴/۱۸
- کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده) مصوب ۱۳۷۵/۳/۲
رای وحدت رویه
نظریه مشورتی
فصل اول: کلیات
ماده ۱- اختصارات و اصطلاحات بهکار رفته در این قانون، در معانی مشروح ذیل است:
الف- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
ب- هیئت عالی: هیئت عالی بانک مرکزی
پ- رئیس کل: رئیس کل بانک مرکزی
ت- معاون سیاستگذاری پولی: معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی
ث- معاون تنظیمگری و نظارت: معاون تنظیمگری و نظارت بانک مرکزی
ج- شورای فقهی: شورای فقهی بانک مرکزی
چ- عملیات بانکی: دریافت سپرده از اشخاص حقیقی یا حقوقی و اعطای تسهیلات یا ایجاد اعتبار
ح- مؤسسه اعتباری: اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا بهموجب قانون، تحت عنوان «بانک» یا «مؤسسه اعتباری غیربانکی» به انجام عملیات بانکی مبادرت مینمایند.
خ- خدمات بانکی: مجموعه اقداماتی غیر از عملیات بانکی، نظیر صدور ضمانتنامه و گشایش اعتبار اسنادی که مؤسسه اعتباری میتواند در چهارچوب قوانین مربوط به مشتریان ارائه دهد و در قبال آن کارمزد دریافت کند.
د- بانکداری اسلامی: الگوی خاصی از بانکداری است که در آن، عملیات و خدمات بانکی در چهارچوب اهداف نظام اسلامی و سازگار با شریعت و موازین اسلامی تنظیم میگردد.
ذ- شبکه بانکی: مجموعه مؤسسات اعتباری که بهموجب قانون یا با مجوز بانک مرکزی به انجام عملیات بانکی اشتغال دارند.
ر- اشخاص تحت نظارت: کلیه مؤسسات اعتباری، صندوقهای قرضالحسنه، تعاونیهای اعتبار و سایر مؤسسات سپردهپذیر، شرکتهای واسپاری (لیزینگ)، صرّافیها، شرکتهای مدیریت داراییهای مؤسسات اعتباری، شرکتهای اعتبارسنجی ارائهدهنده خدمات به مؤسسات اعتباری و سایر اشخاصی که به انجام عملیات یا ارائه خدمات بانکی و ارائه ابزارهای پرداخت، اشتغال دارند، در این قانون، با عنوان «اشخاص تحت نظارت» یاد میشوند. تشخیص مصادیق، بر عهده بانک مرکزی است.
ز- اشخاص مرتبط: اشخاص حقیقی یا حقوقی که با «اشخاص تحت نظارت» واجد رابطه مالکیتی مؤثر، شراکت تجاری، نمایندگی (اعم از نمایندگی قراردادی، قانونی و قضائی) یا مدیریتی بوده یا دارای قرابت نسبی یا سببی (طبقه اول یا درجه یک از طبقه دوم) با سهامداران مؤثر یا مدیرانِ «اشخاص تحت نظارت» باشند. تشخیص مصادیق، بر عهده بانک مرکزی است.
ژ- گزیر: مجموعه اقداماتی که تحت راهبری بانک مرکزی بهمنظور صیانت از منافع عموم و حفظ ثبات مالی در خصوص مؤسسات اعتباری که با ناترازی مواجه شده یا در معرض ورشکستگی قرار گرفتهاند، در چهارچوب قانون، اجراء میشود.
س- بازسازی: مجموعه اقداماتی که «اشخاص تحت نظارت» باید حسب درخواست بانک مرکزی در چهارچوب این قانون و بهمنظور بازیابی سلامت مالی یا بهبود شاخصهای احتیاطی خود انجام دهند.
ش- سهامدار مؤثر: سهامداری که به تشخیص بانک مرکزی، یک یا چند عضو هیئتمدیره «شخص تحت نظارت» به تنهایی توسط او انتخاب میشود.
ص- نظام پرداخت: مجموعه ابزارها، نهادها، فرایندها و فناوریهایی که در چهارچوب قوانین مربوط، بهمنظور پرداخت وجه معاملات و بازپرداخت دیون بکار گرفته میشود.
ض- رمزپول: نوعی پول رقومی (دیجیتال) رمزنگاری شده است که در بستر پایگاهداده اشتراکی بهصورت متمرکز (با محوریت بانک مرکزی) یا غیرمتمرکز ایجاد و بهصورت غیرمتمرکز مبادله میشود.
ماده ۲- اهداف این قانون عبارت است از:
الف- کمک به تحقق اهداف و احکام اقتصادی مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بهویژه بند (۵) اصل چهل و سوم (۴۳) و سیاستهای کلی نظام بهویژه بندهای (۱) و (۹) سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی
ب- افزایش استقلال بانک مرکزی در بهکارگیری ابزارهای قانونی مورد نیاز برای تحقق اهداف مندرج در ماده (۳) این قانون
پ- افزایش توان نظارت بانک مرکزی بر «اشخاص تحت نظارت»
ت- ارتقای سلامت، اثربخشی و پاسخگویی شبکه بانکی
ث- مدیریت اعتبارات و تنظیم جریان نقدینگی کشور، بهمنظور هدایت تسهیلات و اعتبارات در جهت توسعه زیرساختهای کشور و تأمین مالی پایدار و عادلانه واحدهای اقتصادی و خانوارها و جلوگیری از توزیع و انباشت غیرقانونی ثروت
فصل دوم: مسؤولیت، اهداف، وظایف و اختیارات
ماده ۳-
الف- مسؤولیت استقرار بانکداری اسلامی و پیگیری اجرای قوانین مرتبط با بخش پولی و بانکی بر عهده بانک مرکزی است.
ب- بانک مرکزی باید اهداف زیر را با رعایت سیاستهای کلی نظام موضوع اصل یکصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران محقق کند:
۱- مهار (کنترل) تورم
۲- ثبات و سلامت شبکه بانکی و سایر «اشخاص تحت نظارت»
۳- حمایت از رشد اقتصادی و اشتغال
۴- کمک به حفظ و ارتقای ارزش پول ملی
۵- کمک به تحقق عدالت اجتماعی
ماده ۴- وظایف و اختیارات بانک مرکزی با رعایت قوانین مربوط به شرح زیر است:
الف- وظایف:
۱- جلوگیری از بروز تخلف توسط «اشخاص تحت نظارت» و تنبیه «اشخاص تحت نظارت» متخلف
۲- تنظیمگری نظام پرداخت کشور
۳- ایجاد زیرساختهای فنی لازم برای تحقق اهداف بانک مرکزی از جمله تشکیل پایگاه (های) جامع جمعآوری و تحلیل داده
۴- توسعه نهادهای تضمین و توثیقِ موردنیاز در عملیات و خدمات بانکی
۵- ایجاد زیرساختهای بانکی لازم برای تسهیل مبادلات خارجی کشور
۶- ایجاد زیرساختهای موردنیاز و انجام پیگیریهای لازم برای انعقاد پیمانهای پولی دو یا چندجانبه با سایر کشورها
۷- ایجاد و تقویت زمینهها، ابزارها و نهادهای لازم برای تأمین مالی بانکی خُرد فراگیر
۸- ایجاد زمینه لازم برای گسترش تعاون عمومی و سنت قرضالحسنه از طریق توسعه مؤسسات قرضالحسنه و ترویج وقف و حبس پول
۹- جلوگیری از صوریسازی عقود اسلامی و رفع موانع موجود در اجرای آن عقود
۱۰- تکمیل و بهروزرسانی الگوی عملیاتی بانکداری اسلامی با استفاده از مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی و تهیه پیشنویس لوایح لازم در این زمینه
۱۱- برنامهریزی و تمهید مقدمات موردنیاز برای دسترسی عادلانه عموم خانوارها و بنگاهها و مناطق مختلف کشور به تسهیلات و خدمات بانکی
۱۲- توسعه روشهای تأمین مالی بانکی زنجیره تولید
۱۳- تنظیمگری در حوزه رمزپولها و نظارت بر مبادله آنها در چهارچوب قوانین مربوط
۱۴- گسترش و تنظیمگری فناوری نوین مالی (فینتک) فعال در حوزه نقلوانتقال پول و ابزارهای پرداخت
۱۵- پایش مستمر وضعیت اقتصاد کشور و انتشار گزارشهای فصلی در خصوص میزان تحقق اهداف بانک مرکزی
۱۶- پایش مستمر عملکرد «اشخاص تحت نظارت» و تهیه گزارشهای فصلی در زمینه میزان همسویی آنها با اهداف بانک مرکزی
۱۷- ارائه مشاوره به دولت و مجلس شورای اسلامی در خصوص طرحها و لوایح مرتبط با اهداف، وظایف و اختیارات بانک مرکزی
۱۸- ایفای نقش بهعنوان بانکدار انحصاری دولت و مؤسسات اعتباری
۱۹- ایفای نقش نظارتی مصرح در قوانین مربوط به صادرات و واردات طلا و معاملات طلای شمش و مسکوک
۲۰- نگهداری و مدیریت ذخایر بینالمللی کشور نظیر ارز و طلا
۲۱- تحکیم حکمرانی پول ملی از طریق نظارت مؤثر بر آن
۲۲- ایفای نقش نظارتی مصرح در قوانین مرتبط با ورود و خروج ارز و پول رایج کشور
۲۳- نگهداری جواهرات ملی
ب- اختیارات:
۱- بهکارگیری ابزارهای سیاستهای ارزی و پولی
۲- خرید و فروش طلا و ارز با هدف مدیریت بازار و حفظ ارزش ذخایر بینالمللی کشور
۳- طراحی و انتشار انواع اوراق مالی و خرید و فروش آنها و سایر اوراق بهادار بهمنظور مدیریت (کنترل) حجم نقدینگی و اعتبارات
۴- انتشار انواع اسکناس، مسکوک و پول رقومی (دیجیتال) بانک مرکزی (سی.بی.دی.سی)
۵- دریافت کارمزد در برابر ارائه خدمات در چهارچوب دستورالعملهای مصوب هیئت عالی
۶- مشارکت و عضویت در نهادهای پولی و سازمانهای بینالمللی با رعایت اصول هفتاد و هفتم (۷۷)، یکصد و بیست و پنجم (۱۲۵) و یکصد و سی و نهم (۱۳۹) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۷- انجام عملیات بانکی و تبادل خدمات بانکی با مؤسسات اعتباری خارجی و نهادهای پولی بینالمللی
۸- همکاری با بانک مرکزی سایر کشورها
۹- ایجاد شعبه یا نمایندگی در داخل یا خارج از کشور
۱۰- ایجاد و توسعه بازارهای متشکل ارز و رمزپولهای مجاز
۱۱- ایجاد و اداره مؤسسات آموزشی و پژوهشی مرتبط با وظایف بانک مرکزی در چهارچوب قوانین و ضوابط مربوط
تبصره ۱- تصمیمگیری در خصوص جواز یا عدم جواز نگهداری و مبادله انواع رمزپول در چهارچوب قانون برعهده هیئت عالی است.
تبصره ۲- سهام بانک مرکزی در شرکتهای تابعه یا وابسته به بانک مرکزی که مشمول گروه دو ماده (۲) قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۸۶/۱۱/۸ با اصلاحات و الحاقات بعدی هستند، بهعنوان سهام ممتاز، تلقی شده و تعیین اعضای هیئتمدیره و مدیرعامل و کلیه اختیارات مدیریتی شرکتهای مزبور با بانک مرکزی است. بانک مرکزی مکلف به جبران ضرر و زیان ناشی از اجرای این حکم نسبت به سهامدارانی که قبل از لازمالاجرا شدن این حکم، سهامدار شرکتهای مذکور بودهاند، میباشد و در صورت درخواست آنان، موظف به خرید سهام آنها با جبران کاهش ارزش ناشی از اجرای این تبصره است. رﻋﺎﯾﺖ مواد (۲) و (۳) قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی در مورد شرکتهای تابعه یا وابسته به بانک مرکزی الزامی اﺳﺖ.
فصل سوم: ساختار
ماده ۵- ارکان بانک مرکزی عبارت است از:
۱- مجمععمومی
۲- هیئت عالی
۳- هیئتعامل
۴- هیئت نظار
۵- شورای فقهی
مبحث اول- مجمععمومی
ماده ۶-
الف- اعضای مجمععمومی بانک مرکزی عبارتند از:
۱- رئیسجمهور (رئیس مجمع)
۲- وزیر امور اقتصادی و دارایی
۳- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور
۴- دو نفر از وزرا به انتخاب هیئتوزیران
تبصره- دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس بهعنوان ناظر (بدون حق رأی؛ یک نفر از بین اعضای کمیسیون اقتصادی و یک نفر از بین اعضای کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات) و رئیسکل بانک مرکزی بهعنوان دبیر (بدون حق رأی) در جلسات مجمع شرکت میکنند.
ب- وظایف مجمععمومی بانک مرکزی به شرح زیر است:
۱- انتخاب اعضای هیئت نظار به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی
۲- بررسی و تصویب صورتهای مالی بانک مرکزی
۳- اتخاذ تصمیم نسبت به گزارشهای هیئت نظار
۴- تصویب بودجه و تفریغ بودجه بانک مرکزی با رعایت اصول پنجاه و دوم (۵۲) و پنجاه و پنجم (۵۵) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۵- سایر وظایفی که بهموجب این قانون بر عهده مجمععمومی بانک مرکزی قرار داده شده است.
مبحث دوم- هیئتعالی
ترکیب هیئتعالی
ماده ۷-
الف- اعضای هیئتعالی عبارتند از:
۱- رئیسکل (رئیس هیئتعالی)
۲- وزیر امور اقتصادی و دارایی
۳- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور
۴- دو نفر اقتصاددان متخصص در زمینه سیاستگذاری پولی و ارزی
۵- دو نفر متخصص در حوزه بانکداری (یک نفر در زمینه حقوق بانکی و یک نفر در زمینه امور مالی)
۶- معاون سیاستگذاری پولی
۷- معاون تنظیمگری و نظارت
۸- دادستان کل کشور
دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی مقرر در تبصره بند «الف» ماده (۶) این قانون بهعنوان ناظر (بدون حق رأی) در جلسات هیئتعالی شرکت میکنند. این افراد، مشمول قواعد مدیریت تعارض منافع هستند.
تبصره- اعضای موضوع اجزای (۱)، (۴)، (۵)، (۶) و (۷) این بند باید تسلط کافی به مبانی بانکداری اسلامی و روشهای اجرای آن داشته باشند.
ب- رئیسکل مطابق ترتیبات مذکور در مصوبه ۱۳۹۳/۸/۲۴ مجمع تشخیص مصلحت نظام در خصوص نحوه اداره بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران توسط رئیسجمهور منصوب و عزل میشود. همچنین رئیسکل علاوه بر شرط مذکور در تبصره بند «الف» این ماده باید از کفایت علمی و تجربی و سایر شرایط مذکور در مصوبه یادشده برخوردار باشد.
پ- اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده به پیشنهاد رئیسکل و تأیید و حکم رئیسجمهور منصوب میشوند و عزل آنان نیز قبل از اتمام مدت حکم، به پیشنهاد رئیسکل و تأیید رئیسجمهور امکانپذیر است.
ت- دوره مسؤولیت اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده به مدت پنجسال میباشد و انتخاب مجدد آنها بلامانع است. بهمنظور ثباتبخشی به سیاستهای پولی کشور، در اولین دوره اجرای این قانون، حکم یکی از دو عضوِ یادشده برای مدت دو سال و نیم و حکم عضو دیگر برای مدت پنجسال صادر میشود. در دورههای بعدی، احکام همه اعضا، پنجساله خواهد بود. در صورت فوت، استعفا یا عزل هر یک از اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) جایگزین وی باید ظرف یکماه تعیین شود. حکم عضو جایگزین برای باقیمانده دوره عضو متوفی، مستعفی یا معزول صادر میشود.
ث- اعضای موضوع جزء (۴) بند «الف» این ماده باید مدرک دکتری علوم اقتصادی داشته و از دانش کافی در زمینه اقتصاد کلان و سیاستگذاری پولی و ارزی و حداقل دهسال تجربه مرتبط برخوردار باشند.
ج- اعضای موضوع جزء (۵) بند «الف» این ماده باید از شرایط اختصاصی زیر برخوردار باشند:
۱- عضو متخصص در زمینه حقوق بانکی: داشتن مدرک دکتری در رشته حقوق با گرایش مرتبط و حداقل دهسال تجربه مرتبط
۲- عضو متخصص در امور مالی: داشتن مدرک دکتری در یکی از رشتههای علوم اقتصادی، مالی، بانکداری یا حسابداری و حداقل دهسال تجربه مرتبط
چ- اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده باید بهصورت تماموقت در خدمت بانک مرکزی بوده و نمیتوانند شغل یا سمت موظف یا غیرموظف اعم از مدیریتی، کارشناسی یا مشاورهای در بخش دولتی یا غیردولتی داشته باشند. این ممنوعیت شامل موارد مستثنی شده ذیل اصل یکصد و چهل و یکم (۱۴۱) قانون اساسی نمیشود. حقوق و مزایای اعضای یادشده مطابق حقوق و مزایای مقامات موضوع بند «ج» ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ توسط بانک مرکزی پرداخت میشود.
تبصره- درصورتیکه عضو هیئتعالی مستخدم رسمی یا پیمانی هر یک از دستگاههای اجرائی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری باشد، دستگاه موظف است بلافاصله پس از صدور حکم عضویت وی در هیئتعالی، او را به بانک مرکزی مأمور نموده و هرگونه افزایش در حقوق قانونی، از جمله ارتقاء، افزایش حقوق سنواتی، افزایش گروه، رتبه و سایر موارد را در طول دوره مأموریت اعمال کند.
ح- اعضای موضوع اجزای (۴)، (۵)، (۶) و (۷) بند «الف» این ماده باید واجد شرایط عمومی زیر باشند:
۱- وثاقت، امانت، اعتقاد و التزام عملی به اسلام، ولایتفقیه، نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی
۲- تابعیت جمهوری اسلامی ایران و نداشتن تابعیت مضاعف یا پروانه اقامت دائم در کشور خارجی برای خود، همسر و فرزندان تحت تکفل
۳- داشتن حُسن شهرت و توانایی انجام وظایف
۴- نداشتن سابقه محکومیت کیفری مؤثر و محکومیت قطعی به جرائم اقتصادی
۵- نداشتن سابقه محکومیت قطعی انتظامی به مجازاتهای مذکور در بندهای «د»، «و» و «ی» ماده (۹) قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب ۱۳۷۲/۹/۷
وظایف هیئتعالی
ماده ۸- وظایف هیئتعالی با رعایت قوانین مربوط به شرح زیر است:
۱- تعیین سیاستهای پولی، ارزی و اعتباری بانک مرکزی و تصویب ابزارهای موردنیاز اجرای سیاست پولی در چهارچوب اسناد بالادستی ذیربط
۲- تصویب برنامههای اجرائی که توسط رئیسکل برای تحقق اهداف بانک مرکزی پیشنهاد میشود.
۳- نظارت بر عملکرد هیئتعامل بانک مرکزی
۴- اتخاذ تصمیم در خصوص تعیین هیئت سرپرستی موقت بازسازی و گزیر مؤسسات اعتباری متخلف یا در معرض خطر
۵- اجازه تأسیس و تعطیلی شعب، نمایندگیها، مؤسسات و شرکتهای تابعه بانک مرکزی در چهارچوب قوانین و مقررات مرتبط
۶- اتخاذ تدابیر لازم برای مدیریت نقدینگی و هدایت تسهیلات و اعتبارات بانکی در جهت تحقق هدف مذکور در جزء (۳) بند «ب» ماده (۳) این قانون
۷- اظهارنظر درباره بودجه سالانه بانک مرکزی
۸- اتخاذ تصمیم در خصوص انتشار یا از گردش خارج نمودن انواع اسکناس و مسکوک و سایر انواع پول ملی
۹- اتخاذ تصمیم در مورد تعیین سقف نرخ سود سپردههای سرمایهگذاری و تسهیلات مبتنی بر عقود با بازدهی معین
۱۰- اتخاذ تصمیم در مورد نرخ کارمزد تسهیلات قرضالحسنه معادل هزینه پرداخت تسهیلات
۱۱- اتخاذ تصمیم در مورد نرخ کارمزد انواع خدمات بانکی متناسب با هزینه تمامشده خدمات
۱۲- اتخاذ تصمیم در خصوص اعطای اعتبار به صندوق ضمانت سپردهها
۱۳- تصویب استانداردهای حسابداری، حسابرسی و گزارشگری مالی بانک مرکزی و «اشخاص تحت نظارت» برای پیشنهاد به مرجع قانونی تدوین استانداردهای یادشده
۱۴- بررسی و تصویب گزارشهای رئیسکل، قبل از ارائه به مجلس شورای اسلامی و مجمععمومی بانک مرکزی
۱۵- بررسی و تصویب گزارشهای دورهای بانک مرکزی قبل از انتشار
۱۶- تعیین حدود مجاز نگهداری و نقل و انتقال اسکناس، مسکوک و ابزارهای پرداخت مشابه، از جمله چکهای تضمینشده، توسط اشخاص حقیقی و حقوقی و واریز یا برداشت نقدی از طریق مؤسسات اعتباری
۱۷- نظارت بر حُسن اجرای سیاستهای پولی، ارزی و اعتباری در تحقق و انطباق با مسؤولیت، اهداف و وظایف بانک مرکزی
ماده ۹-
الف- جلسات هیئتعالی با حضور دوسوم اعضا رسمیت مییابد و تصمیمات آن با رأی موافق اکثریت مطلق آرای اعضای حاضر اتخاذ میگردد.
ب- دبیرخانه هیئتعالی در حوزه قائممقام رئیسکل مستقر میشود. قائممقام رئیسکل بهعنوان دبیر هیئتعالی (بدون حق رأی) در جلسات شرکت میکند.
پ- قرار گرفتن موضوعات در دستور هیئتعالی منوط به موافقت رئیسکل است. موضوعات مرتبط با بندهای (۳) و (۱۷) ماده (۸) این قانون از این قاعده مستثنی است. هر یک از اعضای هیئتعالی میتواند موضوعات مرتبط با بندهای یادشده را برای طرح در جلسه به دبیرخانه هیئتعالی اعلام کند.
ت- جلسات هیئتعالی حداقل دو بار در ماه تشکیل میشود. جلسات فوقالعاده هیئتعالی به درخواست رئیس کل یا حداقل دو عضو دیگر هیئتعالی تشکیل میشود.
ث- اعضای هیئتعامل و سایر اشخاص ذیربط با موضوع جلسه، به تشخیص رئیس کل، میتوانند بدون حق رأی در جلسات هیئتعالی شرکت کنند.
نشست ویژه سیاستگذاری پولی و ارزی
ماده ۱۰-
الف- رئیسکل موظف است اولین جلسه هیئتعالی در هر فصل را با عنوان «نشست ویژه سیاستگذاری پولی و ارزی»، به بررسی اثربخشی سیاستهای پولی، ارزی و اعتباری اجراشده بانک مرکزی اختصاص دهد. کلیه تصمیمات معطوف به سیاستگذاری پولی، ارزی و اعتباری که به تشخیص رئیسکل بر فضای کسب و کار کشور تأثیر جدی خواهد داشت، صرفاً باید در این نشستها اتخاذ شود.
رئیسکل، وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور باید در این نشستها شرکت کنند. رؤسای اتاقهای «بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران»، «تعاون ایران» و «اصناف ایران» الزاماً باید برای شرکت در نشستهای ویژه سیاستگذاری پولی و ارزی و استماع نظرات آنان دعوت شوند. شرکت رؤسای اتاقهای یادشده در نشستهای ویژه هیئتعالی، منوط به رعایت بندهای «الف»، «ب»، «ت»، «ث» و «خ» ماده (۶۰) این قانون است. همچنین رئیسکل میتواند افراد دیگری از بخش دولتی، تعاونی یا خصوصی و یا کارشناسان مستقل را بهمنظور اطلاع از نظرات مشورتی آنان بهصورت موردی با رعایت قواعد محرمانگی موضوع ماده (۱۱) این قانون برای حضور در نشستهای ویژه سیاستگذاری دعوت کند.
نشستهای فوقالعاده سیاستگذاری پولی و ارزی در خارج از زمانهای مقرر در صدر این بند، به درخواست رئیسکل، وزیر امور اقتصادی و دارایی یا حداقل دو نفر از اعضای هیئتعالی برای تبادل نظر در موضوع موردنظر درخواستکنندگان و در صورت ضرورت، اتخاذ تصمیم درباره آن موضوع تشکیل میشود.
ب- رئیسکل موظف است حداقل سه روز قبل از برگزاری نشست ویژه سیاستگذاری (غیر از نشستهای فوقالعاده)، گزارش عملکرد بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور در دوره مورد گزارش را در اختیار اعضای اصلی و ناظر هیئتعالی قرار دهد. گزارش رئیسکل باید مشتمل بر فصلهای زیر باشد:
۱- تغییرات حجم و رشد نقدینگی، پایه پولی و اجزای آن و روند نرخهای سود در دوره مورد گزارش
۲- عملکرد بانک مرکزی، نقش دولت و شبکه بانکی در رابطه با ثبات یا تغییرات سطح عمومی قیمتها
۳- عملکرد بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور در مجموع و هریک از مؤسسات اعتباری به تفکیک، در زمینه ثبات و سلامت شبکه بانکی کشور
۴- عملکرد بانک مرکزی، شبکه بانکی کشور در مجموع و هریک از مؤسسات اعتباری به تفکیک در زمینه حمایت از رشد اقتصادی و اشتغال، گسترش زیرساختها، توسعه فناوری و افزایش صادرات کشور
۵- مطالبات، بدهیها و تعهدات خارجی کشور، وضعیت بازار ارز و عملکرد بانک مرکزی در زمینه حفظ و ارتقای ارزش پول ملی و بهبود تراز پرداختها
۶- ارزیابی نتایج و پیامدهای سیاستها و اقدامات مصوب در نشستهای قبلی، پیشبینی وضعیت آتی و پیشنهادهای رئیسکل برای اجرا در دوره پیش رو
هیئتعالی میتواند پس از بحث و بررسی، گزارش رئیسکل را عیناً تأیید یا اصلاحات لازم را در آن اعمال کند. نظرات متفاوت اعضای هیئتعالی، رؤسای اتاقها و سایر مدعوین که به تصویب اکثریت اعضای حاضر هیئتعالی نرسیده، در صورت درخواست آنان بهصورت جداگانه به متن گزارش الصاق میشود. مصوبات نشستهای ویژه سیاستگذاری به همراه مستندات و منضمات آن باید ظرف سه روز کاری توسط رئیس کل برای مقام معظم رهبری، رئیسجمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس قوه قضائیه، وزیر امور اقتصادی و دارایی و رؤسای کمیسیونهای اقتصادی و برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی ارسال شود. اطلاعرسانی عمومی درباره مذاکرات و تصمیمات نشستهای ویژه سیاستگذاری صرفاً توسط رئیسکل صورت میگیرد.
قواعد افشاء و محرمانگی
ماده ۱۱-
الف- اصل در مذاکرات و مصوبات هیئتعالی و سایر ارکان بانک مرکزی، غیرمحرمانه بودن و انتشار عمومی آنهاست. بانک مرکزی موظف است مشروح مذاکرات و مصوبات هیئتعالی را نهایتاً تا ده روز کاری پس از برگزاری جلسه از طریق پایگاه اطلاعرسانی خود منتشر کند.
ب- موارد زیر از انتشار عمومی مستثنی هستند:
۱- موضوعات مؤثر بر امنیت ملی و اسرار حاکمیتی
۲- اطلاعاتی که افشای آنها مصداق نقض حریم خصوصی یا اسرار تجاری اشخاص حقیقی یا حقوقی باشد.
۳- مذاکرات و تصمیماتی که انتشار آنها قبل از نهائی شدن میتواند مورد سوءاستفاده قرار بگیرد.
پ- دستورالعمل مربوط به قواعد محرمانگی در بانک مرکزی مشتمل بر نحوه انتشار مذاکرات و مصوبات و شرایط و زمانبندی خروج مصوبات محرمانه از قید محرمانگی، به پیشنهاد هیئتعالی به تصویب مجمععمومی بانک مرکزی رسیده و بر روی پایگاه اطلاعرسانی بانک مرکزی قرار میگیرد. تشخیص موارد محرمانه و غیر قابل انتشار در چهارچوب دستورالعمل مذکور با رئیسکل است.
ت- اعضای ارکان و کارکنان و کارگزاران بانک مرکزی و سایر اشخاص مطلع نباید اطلاعات محرمانه دولت، بانک مرکزی و «اشخاص تحت نظارت» را جز بهموجب قانون یا حکم دادگاه افشا کنند.
شوراهای تخصصی هیئتعالی
ماده ۱۲- شوراهای تخصصی هیئت عالی عبارتند از:
۱- شورای سیاستگذاری پولی و ارزی
۲- شورای تنظیمگری و نظارت بانکی
ماده ۱۳-
الف- اعضای شورای سیاستگذاری پولی و ارزی عبارتند از:
۱- قائممقام رئیسکل (رئیس)
۲- معاون سیاستگذاری پولی (دبیر)
۳- معاون ارزی رئیسکل
۴- اعضای موضوع جزء (۴) بند «الف» ماده (۷) این قانون
۵- اعضائی از هیئتعامل که رئیسکل عضویت آنان را در این شورا لازم میداند.
۶- سه نفر کارشناس مسلط به اقتصاد کلان و سیاست پولی با مدرک دکتری علوم اقتصادی و حداقل دهسال سابقه کاری مرتبط و معتبر ترجیحاً از میان مدیران و کارشناسان بانک مرکزی به انتخاب رئیسکل.
۷- دو نفر متخصص امور ارزی با معرفی رئیسکل
تبصره ۱- اعضای موضوع اجزای (۶) و (۷) این بند برای مدت دو سال انتخاب میشوند و انتخاب مجدد ایشان بلامانع است. افراد یادشده، درصورتیکه قبل از صدور حکم عضویت، در استخدام بانک مرکزی نبوده باشند، بهصورت غیرموظف در جلسات شورا شرکت میکنند.
تبصره ۲- اعضای موضوع اجزای (۶) و (۷) باید حائز شرایط مندرج در جزء (۱) بند «ح» ماده (۷) این قانون باشند.
ب- وظایف شورای سیاستگذاری پولی و ارزی عبارت است از:
۱- آمادهسازی دستور کار و پیشنویس مصوبات هیئتعالی در موضوعات مرتبط با سیاستهای پولی و ارزی بانک مرکزی
۲- ارزیابی اثربخشی سیاستهای پولی و ارزی بانک مرکزی و ارائه گزارش به هیئتعالی
۳- پایش مستمر عملکرد مؤسسات اعتباری از حیث همراهی با اهداف و سیاستهای اعلامشده بانک مرکزی و ارائه پیشنهادات تشویقی یا تنبیهی لازم به هیئتعالی
۴- انجام سایر اموری که توسط هیئتعالی یا رئیسکل ارجاع میشود.
ماده ۱۴-
الف- اعضای شورای تنظیمگری و نظارت بانکی عبارتند از:
۱- قائممقام رئیسکل (رئیس)
۲- معاون تنظیمگری و نظارت (دبیر)
۳- معاون حقوقی رئیسکل
۴- اعضای موضوع جزء (۵) بند «الف» ماده (۷) این قانون
۵- اعضائی از هیئتعامل که رئیسکل عضویت آنان را در این شورا لازم میداند.
۶- سه نفر کارشناس مسلط به حقوق بانکی و موضوعات مرتبط با تنظیمگری و نظارت بانکی با مدرک دکتری مرتبط و حداقل دهسال سابقه کار مرتبط و معتبر، ترجیحاً از میان مدیران و کارشناسان بانک مرکزی به انتخاب رئیسکل.
تبصره ۱- اعضای موضوع جزء (۶) این بند برای مدت دو سال انتخاب میشوند و انتخاب مجدد آنها بلامانع است. افراد یادشده، درصورتیکه قبل از صدور حکم عضویت، در استخدام بانک مرکزی نبوده باشند، بهصورت غیرموظف در جلسات شورا مزبور شرکت میکنند.
تبصره ۲- اعضای موضوع اجزای (۵) و (۶) باید حائز شرایط مندرج در جزء (۱) بند «ح» ماده (۷) این قانون باشند.
ب- وظایف شورای تنظیمگری و نظارت بانکی عبارت است از:
۱- آمادهسازی دستور کار و پیشنویس مصوبات هیئتعالی در موضوعات مرتبط با تنظیمگری و نظارت بانکی
۲- ارزیابی اثربخشی تصمیمات بانک مرکزی در حوزه تنظیمگری و نظارت بانکی و ارائه گزارش به هیئتعالی
۳- پایش مستمر عملکرد «اشخاص تحت نظارت» از جهت تمکین به دستورالعملهای ابلاغی بانک مرکزی در خصوص حفظ سلامت و ثبات شبکه بانکی و ارائه پیشنهادات تشویقی یا تنبیهی لازم به هیئتعالی
۴- انجام سایر اموری که توسط هیئتعالی یا رئیسکل ارجاع میشود.
مبحث سوم- هیئتعامل
ماده ۱۵-
الف- رئیسکل، قائممقام و معاونان رئیسکل، اعضای هیئتعامل بانک مرکزی را تشکیل میدهند.
ب- قائممقام رئیسکل با پیشنهاد رئیسکل و تأیید و حکم رئیسجمهور منصوب و عزل میشود.
تبصره- قائممقام رئیسکل باید واجد شرایط مذکور در بند «ب» و جزء (۱) بند «ح» ماده (۷) این قانون باشد.
پ- اجرای کلیه وظایف و بهکارگیری اختیارات بانک مرکزی در این قانون، در چهارچوب مصوبات هیئتعالی بر عهده هیئتعامل است. همچنین هیئتعامل مکلف به اجرای سایر اموری است که از سوی هیئتعالی یا رئیسکل ارجاع میگردد. مصوبات هیئتعامل پس از تأیید رئیسکل، معتبر خواهد بود.
ماده ۱۶- رئیسکل، بالاترین مقام اجرائی بانک مرکزی است و مسؤولیت اداره بانک مرکزی و اجرای این قانون و مقررات مربوط به آن را بر عهده دارد. رئیسکل، عهدهدار کلیه امور اجرائی بانک مرکزی میباشد و در چهارچوب مصوبات هیئتعالی در قبال اقدامات بانک مرکزی به رئیسجمهور پاسخگوست.
همچنین رئیسکل با رعایت قوانین مربوط، عهدهدار وظایف زیر است:
۱- نصب و عزل معاونان و مدیران بانک مرکزی
۲- سخنگویی بانک مرکزی و هیئتعالی
۳- نمایندگی بانک مرکزی در کلیه مراجع رسمی داخلی و خارجی
۴- امضای قرارداد و توافقنامه به نمایندگی از بانک مرکزی
۵- طرح دعوی در مراجع رسمی داخلی و خارجی
۶- طراحی ساختار داخلی بانک مرکزی در چهارچوب این قانون و ارائه آن به هیئتعالی جهت تصویب
۷- پیشنهاد بودجه سالانه بانک مرکزی به هیئتعالی
۸- سایر وظایف محوله از سوی هیئتعالی
تبصره ۱- رئیسکل میتواند حق امضا و یا بخشی از وظایف اجرائی خود را به قائممقام، معاونان، مدیران و کارکنان بانک مرکزی تفویض کند. تفویض وظایف و حق امضا نافی مسؤولیت وی نیست.
تبصره ۲- اختیارات قائممقام رئیس کل بهجز مواردی که در این قانون تصریح شده است، از طرف رئیسکل تعیین میشود و در صورت غیبت، استعفا یا فوت رئیسکل تا زمان تعیین جایگزین، قائممقام دارای کلیه اختیارات و وظایف رئیسکل میباشد.
مبحث چهارم- هیئت نظار
ماده ۱۷-
الف- هیئت نظار مرکب از سه عضو حسابرس از میان حسابرسان خبره مطلع در امور بانکی با داشتن حداقل دهسال سابقه مرتبط و دو عضو اقتصاددان متخصص بانکداری است که به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی و تأیید مجمععمومی بانک مرکزی برای مدت دو سال انتخاب میشوند. رئیس هیئت از میان اقتصاددانان عضو هیئت توسط وزیر امور اقتصادی و دارایی انتخاب میشود. اعضای هیئت نظار باید واجد شرایط مندرج در جزء (۱) بند «ح» ماده (۷) این قانون باشند.
ب- وظایف هیئت نظار به شرح زیر است:
۱- حسابرسی صورتهای مالی بانک مرکزی و تهیه گزارشهای مربوط
۲- رسیدگی به داراییها و بدهیهای بانک مرکزی حداقل هر سهماه یکبار و تهیه گزارش تغییرات
۳- تهیه گزارشهای ادواری و موردی در رابطه با عملکرد بانک مرکزی از لحاظ انطباق با قوانین و مقررات
۴- تفریغ بودجه بانک مرکزی
پ- رئیس هیئت نظار موظف است گزارشهای مصوب هیئت نظار را برای اعضای مجمععمومی بانک مرکزی و اعضای هیئتعالی ارسال کند.
ت- نمایندگان ناظر مجلس در مجمععمومی بانک مرکزی میتوانند حداقل ۴۸ ساعت قبل از برگزاری مجمع، گزارش خود را در ارتباط با گزارشهای ارائهشده توسط هیئت نظار به دبیرخانه مجمععمومی ارسال نمایند تا در دستور کار مجمع قرار گیرد. رئیسکل موظف است امکان دسترسی هیئت نظار به تمامی اطلاعات و اسناد و مدارک بانک مرکزی را فراهم کند.
ث- رئیسکل موظف است نسخهای از کلیه تصمیمات، اسناد و گزارشهای مرتبط با عملکرد بانک مرکزی را بلافاصله پس از تهیه یا تصویب به هیئت نظار تسلیم نماید.
ج- اعضای هیئت نظار نمیتوانند شغل یا سمت موظف یا غیرموظف اعم از مدیریتی، کارشناسی یا مشاورهای در بخش دولتی یا غیردولتی داشته باشند. این ممنوعیت شامل موارد مستثنی شده ذیل اصل یکصد و چهل و یکم (۱۴۱) قانون اساسی نمیشود.
حقوق و مزایای اعضای هیئت نظار مطابق حقوق و مزایای مقامات موضوع بند «ج» ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی پرداخت میشود. همچنین هزینه استفاده از خدمات حسابرسانی که حسب تشخیص رئیس هیئت نظار استفاده از خدمات آنها برای انجام مأموریتهای هیئت نظار ضروری است، توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی پرداخت میشود. سایر هزینههای هیئت نظار، مشتمل بر هزینههای اداری و پشتیبانی، توسط بانک مرکزی تأمین خواهد شد.
چ- بانک مرکزی موظف است با درخواست رئیس هیئت نظار، فضای مناسب، امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی موردنیاز هیئت را تأمین کند.
ح- آییننامه داخلی هیئت نظار توسط رئیس هیئت تهیه شده و به تصویب مجمععمومی میرسد.
مبحث پنجم- شورای فقهی
ماده ۱۸- برای حصول اطمینان از عدم مغایرت تصمیمات بانک مرکزی درباره نوع قراردادهای مورد استفاده در عملیات بانکی (سپردهگیری، پرداخت تسهیلات و ایجاد اعتبار) با موازین شرع، شورای فقهی بانک مرکزی با ترتیبات زیر تشکیل میشود:
الف- شورای فقهی متشکل از افراد زیر است:
۱- پنج فقیه (مجتهد متجزی در حوزه فقه معاملات و صاحبنظر در مسائل پولی و بانکی)
۲- قائممقام رئیسکل
۳- معاونان تنظیمگری و نظارت و حقوقی رئیسکل
۴- یک نفر اقتصاددان متخصص در بانکداری اسلامی به انتخاب رئیسکل
۵- یک نفر حقوقدان متخصص در بانکداری اسلامی به انتخاب رئیسکل
۶- یک نفر از مدیران عامل بانکهای کشور به انتخاب وزیر امور اقتصادی و دارایی
اعضای موضوع اجزای (۱)، (۴) و (۵) این بند برای مدت پنجسال منصوب میشوند و انتخاب مجدد آنان بلامانع است. همچنین اعضای موضوع اجزای (۳) تا (۶) باید واجد شرایط مندرج در جزء (۱) بند «ح» ماده (۷) این قانون باشند.
تبصره- رئیسکل میتواند هر موقع لازم بداند در جلسه شورای فقهی با حق رأی (در موضوعات غیرفقهی) شرکت کند.
ب- حکم اعضای حقیقی شورای فقهی توسط رئیسکل صادر میشود.
پ- فقهای عضو شورای فقهی به پیشنهاد مشترک مدیر حوزههای علمیه کشور و رئیسکل به شورای نگهبان معرفی و با تأیید اکثریت فقهای آن شورا انتخاب میشوند.
ت- رئیس و نایبرئیس شورای فقهی از میان فقهای عضو شورا با رأی اکثریتِ اعضا برای مدت دو سال انتخاب میشوند.
ث- جلسات شورای فقهی با حضور رئیس یا نایبرئیس شورا و حداقل دو نفر دیگر از فقهای عضو شورا رسمیت مییابد. مصوبات فقهیِ شورا با رأی موافق سه نفر از فقهای عضو شورا معتبر است و اعضای غیر فقیه در موضوعات فقهی حق رأی ندارند.
ج- یک نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی با اولویت آشنایی با اقتصاد و بانکداری اسلامی به پیشنهاد کمیسیون اقتصادی و انتخاب مجلس شورای اسلامی بهعنوان عضو ناظر و بدون حق رأی در جلسات شورای فقهی شرکت میکند.
چ- رئیس کل موظف است تصمیمات مذکور در صدر این ماده را قبل از ابلاغ، به شورای فقهی ارسال و نظر آن شورا را از حیث عدم مغایرت با شرع دریافت کند. همچنین رئیس کل باید اشخاص تحت نظارت را مکلف کند نوع قراردادهای مورد استفاده خود برای انجام عملیات بانکی را که سابقاً به تأیید شورای فقهی نرسیده، قبل از اجرا به تأیید آن شورا برسانند. فتوای معیار در مصوبات شورا، آرای فقهی ولیفقیه است و در صورت نبود فتوای ولیفقیه، به روشی که ولیفقیه تعیین میکند، عمل میشود.
مهلت اظهارنظر شورا در موارد فوق ده روز است. درصورتیکه این فرصت برای رسیدگی و اظهارنظر کافی نباشد، مهلت مذکور با اعلام رئیس شورای فقهی ده روز دیگر اضافه میشود. مواردی که مطابق این قانون به شورای فقهی ارجاع شده است، پس از اعلام نظر شورا مبنی بر عدم مغایرت با موازین شرعی یا گذشت مهلتهای مذکور در این بند، مانعی برای اجرا نخواهد داشت.
ح- مصوبات شورای فقهی به رئیس کل ابلاغ میشود و لازمالرعایه است.
خ- ایجاد شورای فقهی در بانک مرکزی، نافی وظایف و اختیارات فقهای شورای نگهبان در اصل چهارم (۴) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیست.
د- شورای فقهی دارای دبیرخانهای است که با استفاده از نیروی انسانی و امکانات موجود بانک مرکزی ایجاد میشود و دبیر آن از بین افراد آشنا با بانکداری اسلامی به پیشنهاد رئیس شورای فقهی و پس از تأیید اکثریت اعضای شورا، با حکم رئیسکل برای مدت دو سال منصوب میشود و انتخاب مجدد وی بلامانع است. ساختار دبیرخانه و شرح وظایف آن با پیشنهاد شورای فقهی به تصویب مجمععمومی میرسد و توسط رئیسکل ابلاغ میشود.
ذ- چگونگی نظارت فقهی موضوع این ماده در چهارچوب مفاد این ماده و ساختارهای نظارتی بانک مرکزی، توسط دبیر شورا پیشنهاد و پس از تصویب در شورای فقهی، توسط رئیسکل ابلاغ میشود.
ر- بانک مرکزی موظف است مشروح مذاکرات و مصوبات شورای فقهی را بر پایگاه اطلاعرسانی خود قرار داده و برای عموم منتشر نماید. در مواردی که به تشخیص اعضای شورا (اعم از فقیه و غیر فقیه) انتشار عمومی موضوعی مستلزم نقض حریم خصوصی افراد بوده یا واجد ملاحظات امنیتی باشد، آن موضوع قابل انتشار نخواهد بود.
فصل چهارم: گسترش اشراف اطلاعاتی و توسعه وظایف و اختیارات نظارتی
ماده ۱۹-
الف- بانک مرکزی موظف است «اشخاص تحت نظارت» را به اعمال قواعد نرمافزاری و فرایندهای موردنظر بانک مرکزی در سامانههای داخلی خود مکلف نموده و از این طریق بر عملیات «اشخاص تحت نظارت»، بهویژه مؤسسات اعتباری و نقل و انتقال وجه توسط آنها نظارت کند.
ب- تراکنشهایی که مبلغ آنها از حدی که متناسب با وضعیت اشخاص حقیقی و حقوقی توسط هیئتعالی تعیین میشود، بیشتر باشد، تنها در صورتی قابل انجام است که شناسه یکتای صورتحساب الکترونیکی مربوط (موضوع بند «ث» ماده (۱) قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب ۱۳۹۸/۸/۲۱) در کاربرگ (فرم) درخواست انتقال وجه در سامانه حاکمیتی بانک مرکزی ثبت شده باشد. در موارد نبود صورتحساب الکترونیکی، باید «بابت» یا «انگیزه» انتقالدهنده از انتقال وجه، توسط وی در کاربرگ (فرم) درخواست انتقال وجه در سامانه حاکمیتی موردنظر ثبت شده و به تأیید انتقالگیرنده برسد.
تبصره- دستورالعمل تعیین حدود تراکنشهای موضوع این بند، متناسب با اطلاعات اقتصادی، هویتی و سایر اطلاعات مربوط، برای هر تراکنش و مجموع تراکنشهای هر شخص در بازههای زمانی معین، به تصویب هیئتعالی میرسد.
ماده ۲۰-
الف- کلیه مؤسسات اعتباری موظفند سامانههای عملیاتی خود را مطابق الگوی ابلاغی بانک مرکزی بهگونهای تنظیم کنند که هرگونه تغییر در موارد زیر بلافاصله و بهصورت برخط برای بانک مرکزی و کلیه اعضای هیئتمدیره، هیئتعامل و مدیران ذیربط مؤسسه اعتباری قابل مشاهده باشد:
۱- مانده سپردهها، به تفکیک انواع سپرده
۲- مانده تسهیلات اعطائی، به تفکیک انواع تسهیلات
۳- مانده کل تعهدات پذیرفتهشده به نفع اشخاص به تفکیک نوع تعهدات
۴- مانده تسهیلات و تعهدات کلان، به تفکیک جاری، سررسید گذشته، معوق، مشکوکالوصول و امهال شده
۵- مانده تسهیلات اعطائی و تعهدات پذیرفتهشده به نفع «اشخاص مرتبط» به تفکیک جاری، سررسید گذشته، معوق، مشکوکالوصول و امهال شده
۶- صورت تفصیلی تسهیلات و تعهدات مربوط به مصادیق اشخاص مذکور در اجزای (۴) و (۵) این بند به همراه نرخ سود و وثایق دریافتی در هر مورد، به تفکیک جاری، سررسید گذشته، معوق، مشکوکالوصول و امهال شده
۷- مانده تسهیلات اعطائی به دولت، شرکتهای دولتی و سایر دستگاههای اجرائی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری به تفکیک جاری، سررسید گذشته، معوق، مشکوکالوصول و امهال شده
۸- جمع مطالبات غیرجاری به تفکیک سررسید گذشته، معوق، مشکوکالوصول و نسبت مطالبات غیرجاری به کل مطالبات مؤسسه اعتباری
۹- میزان تسهیلات غیرجاری امهال شده
۱۰- مانده بدهی به بانک مرکزی به تفکیک سرفصلهای مربوط
۱۱- مانده مطالبات از بانک مرکزی به تفکیک سرفصلهای مربوط
۱۲- مانده بدهی به سایر مؤسسات اعتباری، بهصورت سرجمع و تفکیک شده
۱۳- مانده مطالبات از سایر مؤسسات اعتباری، بهصورت سرجمع و تفکیک شده
۱۴- میانگین و بالاترین نرخ سود پرداختشده به سپردهگذاران در یک سال گذشته
۱۵- میانگین و بالاترین نرخ سود تسهیلات اعطاشده در یک سال گذشته
۱۶- نسبت کفایت سرمایه مؤسسه اعتباری
۱۷- نسبتهای نقدینگی مؤسسه اعتباری به تفکیک انواع
۱۸- میزان سهام مؤسسه اعتباری در بنگاههای اقتصادی به تفکیک
۱۹- ذخائر عمومی و اختصاصی مطالبات مشکوکالوصول به تفکیک انواع و تغییرات آنها
۲۰- دارایی، بدهی و تعهدات ارزی مؤسسه اعتباری و تغییرات آن
۲۱- فهرست داراییهای مؤسسه اعتباری (غیر از تسهیلات)
۲۲- مانده اوراق مالی اسلامی به تفکیک دولتی و غیردولتی
تبصره- دستورالعمل سایر شاخصهای احتیاطی و نظارتی توسط بانک مرکزی تهیه و به تصویب هیئتعالی میرسد.
ب- نحوه محاسبه و حدود مجاز هریک از موارد فوق توسط هیئتعالی تعیین میشود. بانک مرکزی موظف است ظرف ششماه، دستورالعمل نحوه محاسبه و حدود مجاز شورای موضوع این ماده را که به تصویب هیئتعالی رسیده است، به مؤسسات اعتباری ابلاغ کند.
پ- مؤسسات اعتباری موظفند با اعمال قواعد و فرایندهای موردنظر بانک مرکزی در سامانههای داخلی خود و با استفاده از سامانههای حاکمیتیِ بانک مرکزی، از عدم انجام موارد زیر اطمینان حاصل کنند:
۱- پرداخت تسهیلات کلان یا پذیرش تعهدات کلان بدون رعایت حدود و دستورالعملهای مربوط
۲- پرداخت تسهیلات یا پذیرش تعهدات به نفع «اشخاص مرتبط» با مؤسسه اعتباری، بدون رعایت حدود و دستورالعملهای مربوط
۳- پرداخت تسهیلات یا پذیرش تعهدات به اتکای منابع غیرواقعی و ناپایدار به تشخیص بانک مرکزی که موجب کمبود نقدینگی و نیاز مؤسسه اعتباری به استفاده از منابع بانک مرکزی، خارج از حدود مجاز مذکور در ماده (۴۵) این قانون شود.
۴- تملک انواع دارایی حقیقی شامل املاک و مستغلات و دارایی مالی شامل سهام و سایر اوراق بهادار فراتر از حدود مصوب هیئتعالی
ت- اعضای هیئتمدیره، هیئتعامل، مدیران، کارکنان و سهامداران مؤثر مؤسسه اعتباری و سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی که در کتمان، بیش اظهاری یا کم اظهاری اقلام اطلاعاتی موضوع این ماده دخیل بودهاند، به تمام یا برخی از مجازاتهای درجه چهار موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱ محکوم میشوند.
ث- در صورت مطالبه بانک مرکزی، مؤسسات اعتباری موظفند ریز دادههای لازم برای محاسبه نسبتهای موضوع این ماده را در چهارچوبی که بانک مرکزی تعیین میکند، در اختیار آن بانک قرار دهند.
ج- شرکتهای ارائهدهنده خدمات فناوری اطلاعات و مدیران سامانههای عملیاتیِ مؤسسات اعتباری موظفند قواعد محاسبه شاخصهای احتیاطی موضوع این ماده و سایر موارد اعلامیِ بانک مرکزی را در سامانههای عملیاتی مؤسسات اعتباری اعمال کنند. مدیران شرکتهای ارائهدهنده خدمات فناوری اطلاعات به مؤسسات اعتباری و مدیران سامانههای عملیاتیِ آنها که از اجرای حکم موضوع این بند و سایر الزامات نظارتی بانک مرکزی تخلف کنند، به مجازاتهای درجه چهار موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میشوند.
چ- بانک مرکزی موظف است با استفاده از اطلاعاتی که بهموجب این ماده دریافت میکند و سایر اطلاعات دریافتی از مؤسسات اعتباری، مانده تسهیلات و تعهدات کلان هر «ذینفع واحد» و مانده تسهیلات و تعهدات «اشخاص مرتبط» با هریک از مؤسسات اعتباری را به تفکیک اشخاص، به همراه نرخ سود، مدت بازپرداخت، دوره تنفس، وضعیت بازپرداخت (جاری، سررسید گذشته، معوق یا مشکوکالوصول) و نوع و میزان وثیقه دریافتشده، از طریق پایگاه اطلاعرسانی خود در دسترس عموم قرار داده و بهروزرسانی نماید.تعریف و شرایط ذینفع واحد همان است که در تبصره (۱) ماده (۵) قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی برای مالک واحد عنوان شده است.
فصل پنجم: افزایش توان نظارتی بانک مرکزی
ماده ۲۱- بانک مرکزی موظف است اقدامات حاکمیتی موضوع این فصل را در موارد زیر با استفاده از ساختار و ترتیباتی که در مواد بعد بیان میشود، پیگیری نماید:
۱- رسیدگی به تخلفات «اشخاص تحت نظارت» و اعمال مجازاتهای قانونی در مورد آنها
۲- رسیدگی به اختلافات «اشخاص تحت نظارت» با یکدیگر و دعاوی حقوقی مشتریان و سایر ذینفعان علیه «اشخاص تحت نظارت» و بالعکس
۳- پیگیری جرائم پولی و بانکی
تبصره- رئیسکل در چهارچوب این قانون و مصوبات هیئتعالی، نماینده تامالاختیار بانک مرکزی در کلیه موارد فوق است و میتواند اختیارات نظارتی خود را به هریک از معاونانش تفویض کند. وظایف و اختیاراتی که در قانون برای معاونان رئیسکل پیشبینی شده، نافی اختیارات و مسؤولیت رئیسکل نیست.
مبحث اول- رسیدگی به تخلفات «اشخاص تحت نظارت» و اعمال مجازاتهای قانونی در مورد آنها
ماده ۲۲- بهمنظور رسیدگی به تخلفات «اشخاص تحت نظارت» یا مدیران و سهامداران مؤثر آنها از قوانین، مقررات و تصمیمات بانک مرکزی شامل دستورالعملها و بخشنامهها و نیز برای رسیدگی به کلیه اعتراضات مؤسسات اعتباری از جمله در خصوص تعلیق یا لغو مجوز، تعیین هیئت سرپرستی موقت و گزیر مؤسسه اعتباری و تصمیمات موضوع مواد (۲۷)، (۲۸) و (۲۹) این قانون، هیئت انتظامی بدوی و تجدیدنظر به شرح زیر در بانک مرکزی تشکیل میشود:
الف- هیئت انتظامی بدوی بانک مرکزی متشکل از سه نفر کارشناس خبره بانکی با حداقل ده سال تجربه مفیدِ مرتبط است که به پیشنهاد رئیسکل، توسط هیئتعالی برای مدت دو سال انتخاب میشوند و انتخاب مجدد آنها بلامانع است.
ب- هیئت انتظامی تجدیدنظر بانک مرکزی متشکل از پنج نفر به شرح زیر است:
۱. یک قاضی مسلط به قوانین و مقررات پولی و بانکی با حداقل پانزده سال تجربه قضائی مفید و مرتبط با انتخاب رئیس قوه قضائیه.
۲. چهار نفر کارشناس خبره بانکی با حداقل پانزده سال تجربه مفیدِ مرتبط که به پیشنهاد رئیسکل، توسط هیئتعالی برای مدت دو سال انتخاب میشوند و انتخاب مجدد آنها بلامانع است.
پ- رئیس هیئت انتظامی بدوی و هیئت انتظامی تجدیدنظر بانک مرکزی توسط رئیس کل از میان اعضای همان هیئت انتخاب میشود. رئیس هیئت انتظامی بانک مرکزی میتواند از اشخاص مطلع برای شرکت در جلسات هیئت دعوت به عمل آورد.
ت- معاون تنظیمگری و نظارت با حفظ مسؤولیت، بهعنوان دادستان هیئت انتظامی بانک مرکزی تعیین میشود و بدون حق رأی در جلسات هیئت انتظامی بدوی و تجدیدنظر بانک مرکزی شرکت میکند.
ث- دبیرخانه هیئت انتظامی بانک مرکزی در حوزه معاونت تنظیمگری و نظارت تشکیل میشود.ترتیب رسیدگی به تخلفات و صدور و ابلاغ اوراق و احکام انتظامی، اخذ دفاعیات و ترتیبات درخواست تجدیدنظر از آراء و تصمیمات، طرز رسیدگی مجدد و اجرای احکام انتظامی و شرایط عزل و نصب و انتصاب مجدد و جلوگیری از تعارض منافع اعضا، بهموجب ضوابطی خواهد بود که به پیشنهاد بانک مرکزی به تصویب هیئت عالی میرسد.
ج- آرای هیئت انتظامی بدوی و تجدیدنظر بانک مرکزی در صورت عدم اعتراض محکومٌعلیه، یا دادستان انتظامی بانک مرکزی یا اشخاص ثالث متضرر ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ رأی، قطعی و لازمالاجراست.
چ- آرای هیئت انتظامی تجدیدنظر بانک مرکزی ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ، انحصاراً در شعبه قضائی ویژهای که در دیوان عدالت اداری توسط رئیس قوه قضائیه به ترتیب زیر ایجاد میشود، قابل تجدیدنظرخواهی است:
۱. شعبه قضائی ویژه موضوع این بند، متشکل از سه قاضی مسلط به امور پولی و بانکی با حداقل پانزده سال تجربه رسیدگی به پروندههای اقتصادی، پولی و بانکی است که توسط رئیس قوه قضائیه برای مدت سه سال منصوب میشوند و انتصاب مجدد آنها بلامانع است.
رئیس شعبه قضائی ویژه موضوع این بند توسط رئیس قوه قضائیه از میان قضات عضو انتخاب میشود.
۲. جلسات شعبه قضائی ویژه موضوع این بند باید با حضور هیئت کارشناسی تشکیل شود. هیئت مذکور متشکل از پنج نفر افراد خبره مورد وثوق با حداقل پانزده سال تجربه مفید در حوزههای اقتصادی، پولی و بانکی هستند که به پیشنهاد رئیس کل و تأیید رئیس قوه قضائیه، برای مدت سه سال تعیین میشوند و انتخاب مجدد آنها بلامانع است.
۳. جلسات شعبه قضائی ویژه موضوع این بند با حضور اکثریت قضات و اکثریت اعضای هیئت کارشناسی تشکیل میشود. ملاک صدور رأی، رأی حداقل دو نفر از قضات عضو شعبه است و نظرات کارشناسان مشورتی میباشد. در متن رأی صادره باید نظرات این کارشناسان درج گردد و درصورتیکه رأی صادره با نظر اکثریت کارشناسان عضو هیئت مخالف باشد، لازم است دلایل عدم پذیرش نظر اکثریت کارشناسان، در متن رأی صادره به صراحت بیان شود.
۴. شعبه قضائی موضوع این بند صرفاً به تقاضاهای تجدیدنظرخواهی از آرای هیئت انتظامی تجدیدنظر بانک مرکزی رسیدگی میکند و موظف است رسیدگی به تقاضاهای واصله را به فوریت انجام دهد. آرای شعبه قضائی موضوع این بند، قابل تجدیدنظرخواهی، ابطال، توقف، فرجامخواهی و رسیدگی مجدد، در هیچ مرجع دیگری (به جز اعمال ماده ۴۷۷) نمیباشد.
تبصره- رئیس قوه قضائیه در صورت ضرورت و جهت رسیدگی سریعتر به پروندهها، میتواند شعب دیگری را با ترتیبات مذکور در این بند ایجاد نماید.
ح- صدور دستور موقت یا حکم توقف نسبت به تصمیماتی که بانک مرکزی در مقام ناظر حوزه پول و بانک اتخاذ میکند، توسط مراجع قضائی و غیرقضائی مجاز نمیباشد.
تبصره- رسیدگی به موارد صدر این ماده انحصاراً از طریق سازوکار مذکور در این ماده انجام میشود.
ماده ۲۳-
الف- انجام موارد زیر از سوی «اشخاص تحت نظارت» یا سهامداران مؤثر و مدیران آنها تخلف محسوب میشود. معاون تنظیمگری و نظارت در مقام دادستان انتظامی بانک مرکزی موظف است در صورت مشاهده هر یک از تخلفات، اعمال تنبیهات مذکور در بند «ب» این ماده را از هیئت انتظامی درخواست کند:
۱- تخلف از احکام این قانون و سایر قوانین مربوط و نیز تخلف از مقررات و تصمیمات بانک مرکزی شامل دستورالعملها و بخشنامهها
۲- تخلف از شرایط و ضوابط مجوزهای صادرشده بانک مرکزی یا نقض هر یک از شرایط و ضوابطی که مجوزهای مذکور بر اساس آنها صادر شده است.
۳- تخلف از مفاد اساسنامه شخص تحت نظارت
۴- تخلف از تعهدات ارائهشده به بانک مرکزی در مورد انجام اقدامات اصلاحی
۵- هرگونه رفتار «شخص تحت نظارت» که به تشخیص معاون تنظیمگری و نظارت میتواند به ناترازی وی یا سایر «اشخاص تحت نظارت» یا اخلال در نظام پرداخت کشور منتهی شود.
۶- عدم رعایت ضوابط تنظیم و نگهداری صحیح دفاتر، حسابها، اطلاعات و صورتهای مالی مطابق با مقررات و دستورالعملهای ابلاغی بانک مرکزی و عدم ارائه بهموقع، صحیح و کامل دادهها، اطلاعات، صورتهای مالی و گزارشها به بانک مرکزی
۷- مشارکت حقوقی یا سرمایهگذاری مستقیم و بنگاهداری مؤسسه اعتباری خارج از ضوابط و حدودی که بانک مرکزی با رعایت و در چهارچوب قوانین اعلام میکند.
۸- خودداری از ارائه اطلاعات در مواردی که «شخص تحت نظارت» مکلف به ارائه آن بوده و خودداری از آن بهموجب قانون تخلف محسوب شده باشد.
۹- جلوگیری از اعمال نظارت بانک مرکزی یا اخلال در آن از طریق اقداماتی نظیر جلوگیری از حضور بازرسان، ارائه اطلاعات و آمار اشتباه و گمراهکننده، ارائه اطلاعات ناقص، تعلل و تأخیر در ارائه اطلاعات خواستهشده
۱۰- بهکارگیری افراد بهعنوان عضو هیئتمدیره و هیئتعامل و یا سایر مناصبی که حسب قانون یا مقررات، نیازمند تأییدیه هستند، بدون کسب تأییدیه صلاحیت عمومی و حرفهای از بانک مرکزی یا مرجع مربوط
تبصره- حکم این جزء مانع رعایت قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس مصوب ۱۴۰۱/۷/۱۰ در مواردی که مشمول قانون مذکور میشوند، نیست.
۱۱- توقف فعالیت بدون عذر موجه
۱۲- ارائه خدمت به اشخاصی که بهموجب این قانون یا سایر قوانین، ارائه خدمت به آنها ممنوع است.
۱۳- عدم اجرای درخواستهای صندوق ضمانت سپردهها در مواردی که
بهموجب این قانون یا قوانین دیگر به صندوق اختیار داده شده است.
۱۴- عدم رعایت سقفهای مذکور در بندهای (۹)، (۱۰) و (۱۱) ماده (۸) این قانون
ب- هیئت انتظامی میتواند با توجه به نوع تخلف و متناسب با آن، «شخص تحت نظارت» متخلف را به یک یا چند مورد زیر محکوم کند:
۱- اخطار کتبی به «شخص تحت نظارت» متخلف یا هریک از سهامداران مؤثر و مدیران آن
۲- سلب صلاحیت موقت یا دائم هریک از سهامداران مؤثر و مدیران «شخص تحت نظارت»
۳- اعمال جریمه نقدی برای سهامداران مؤثر «شخص تحت نظارت» تا سقف پانصد میلیارد (۵۰۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال یا ده درصد (۱۰٪) ارزش روز سهام آنها یا پنج برابر میزان تخلف، هر کدام که بیشتر باشد.
۴- اعمال جریمه نقدی برای مدیران «شخص تحت نظارت» تا سقف پنجاه میلیارد (۵۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال یا پنج برابر میزان تخلف هرکدام که بیشتر باشد.
۵- انفصال موقت یا دائم هر یک از اعضای هیئتمدیره، هیئتعامل یا مدیران «شخص تحت نظارت» از خدمات دولتی و عمومی
۶- اعمال محدودیت یا ممنوعیت در خصوص توزیع سود یا اندوخته بین سهامداران مؤثر توسط «شخص تحت نظارت» تا سقف پنجسال.
۷- سلب حق رأی سهامدار مؤثر متخلف
۸- سلب حقتقدم ناشی از افزایش سرمایه «شخص تحت نظارت» برای سهامدار مؤثر متخلف
۹- تعلیق مجوز «اشخاص تحت نظارت» متخلف حداکثر به مدت سهسال
۱۰- لغو مجوز «اشخاص تحت نظارت» متخلف
ماده ۲۴-
الف- معاون تنظیمگری و نظارت علاوه بر انجام وظیفه بهعنوان دادستان انتظامی بانک مرکزی، وظایف و اختیارات زیر را بر عهده دارد:
۱- صدور، تعلیق، تمدید و لغو مجوز «اشخاص تحت نظارت» در چهارچوب قوانین مربوط
تبصره- صدور، تعلیق، تمدید و لغو مجوز مؤسسات اعتباری توسط معاون تنظیمگری و نظارت مستلزم اخذ موافقت هیئتعالی است.
۲- نظارت بر حُسن اجرای مقررات توسط «اشخاص تحت نظارت» و ارائه گزارش به رئیسکل و هیئتعالی
۳- اعلان عمومی و بهروزرسانی فهرست «اشخاص تحت نظارت»
۴- پایش مستمر شاخصهای ثبات و سلامت بانکی و ارائه گزارش به رئیسکل و هیئتعالی
۵- راهبری فرایند بازسازی و گزیر مؤسسات اعتباری
۶- انجام سایر وظایفی که از طرف رئیسکل یا هیئتعالی به معاون تنظیمگری و نظارت ارجاع میشود.
ب- هر یک از اعضای هیئتعامل حسب مورد موظفند دستورالعملهایی را که برای اعمال اختیارات نظارتی بانک مرکزی لازم تشخیص میدهند، تهیه کنند. دستورالعملهای یادشده در صورت موافقت رئیسکل، در دستور شورای تنظیمگری و نظارت بانکی قرار خواهد گرفت.
ماده ۲۵- ارتکاب موارد زیر توسط «اشخاص تحت نظارت» تخلف محسوب شده و بانک مرکزی میتواند متخلف را رأساً به ترتیب مذکور در این ماده جریمه کند. مبلغ جریمه با توجه به شرایط وقوع تخلف و شدت و اهمیت آن و میزان همکاری قبلی «شخص تحت نظارت» با بانک مرکزی، به تشخیص رئیسکل، کاهش مییابد:
۱- در مواردی که «شخص تحت نظارت» در ارسال گزارشهای مورد درخواست بانک مرکزی تعلل کند؛ بهازای هر روز تأخیر حداکثر ده میلیارد (۱۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال
۲- در مواردی که انجام و ثبت تراکنش باید از ترتیبات خاصی پیروی کند و «شخص تحت نظارت» ترتیبات مزبور را رعایت نکند؛ به ازای هر تراکنش تا مبلغ یکصد میلیون (۱۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال
۳- در مواردی که «شخص تحت نظارت» موظف به راهاندازی سامانه جدید، نسخهگذاری سامانههای موجود و یا افزایش و یا تغییر در قابلیتهای آنها شده باشد و تکلیف موردنظر را انجام ندهد؛ به ازای هر روز تأخیر تا مبلغ ده میلیارد (۱۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال
۴- درصورتیکه سامانههای داخلی «شخص تحت نظارت» که به سامانههای حاکمیتی بانک مرکزی متصل هستند، دچار اختلال شده و موجب تراکنش غیر موفق در سامانههای حاکمیتی شوند؛ به ازای هر تراکنش ناموفق تا مبلغ یک میلیون (۱.۰۰۰.۰۰۰) ریال
تبصره ۱- اعمال جریمههای موضوع این ماده منحصر به مواردی است که مصوب هیئتعالی یا هیئتعامل بانک مرکزی بوده و توسط رئیسکل یا یکی از اعضای هیئتعامل بانک مرکزی ابلاغ شده باشد.
تبصره ۲- «اشخاص تحت نظارت» که بهموجب این ماده مشمول جریمه نقدی شده و مستنداتی دال بر عدم تقصیر خود دارند، میتوانند به دبیرخانه هیئت انتظامی بانک مرکزی مراجعه و مستندات خود را تسلیم کنند. هیئت انتظامی موظف است مطابق ترتیبات مذکور در ماده (۲۲) این قانون به مستندات ارائهشده از سوی «شخص تحت نظارت» رسیدگی کند.
درصورتیکه عدم تقصیر وی احراز شود، بانک مرکزی موظف است علاوه بر استرداد کل مبالغ برداشتشده از حسابهای «شخص تحت نظارت»، زیان وارده به وی را نیز مطابق رأی هیئت انتظامی جبران کند.
تبصره ۳- اعمال جریمههای موضوع این ماده، نافی سایر اقدامات تنبیهی پیشبینیشده در این قانون و سایر قوانین نمیباشد.
ماده ۲۶- معاون تنظیمگری و نظارت برای تحقق بخشیدن به هدف مذکور در جزء (۲) بند «ب» ماده (۳) این قانون، میتواند با تشخیص خود و پس از اطلاع به رئیسکل، حسب مورد اقدامات نظارتی موضوع مواد (۲۷) تا (۳۲) این قانون را انجام داده یا مؤسسات اعتباری را به انجام آنها ملزم نماید. تصمیمات بانک مرکزی پس از ابلاغ، لازمالاجراست.
اقدامات اکتشافی
ماده ۲۷- چنانچه عملیات مؤسسه اعتباری متضمن احتمال ارتکاب تخلف توسط آن مؤسسه یا ایجاد بیثباتی در شبکه بانکی باشد، معاون تنظیمگری و نظارت میتواند اقدامات زیر را انجام دهد:
۱- دستور تهیه صورتهای مالی میان دورهای توسط مؤسسه اعتباری
۲- اعزام حسابرس ویژه به مؤسسه اعتباری جهت تهیه گزارشهای حسابرسی ویژه مورد نظر معاون تنظیمگری و نظارت
۳- انتصاب ناظر مقیم در مؤسسه اعتباری
اقدامات پیشگیرانه
ماده ۲۸- چنانچه معاون تنظیمگری و نظارت در نتیجه اقدامات اکتشافی یا از طرق دیگر تشخیص دهد که مؤسسه اعتباری از حدود مجاز شاخصهای مذکور در ماده (۲۰) این قانون تخلف کرده، یا در آستانه تخلف از آنها قرار دارد، میتواند پس از کسب موافقت رئیسکل، مؤسسه اعتباری را با رعایت تناسب ملزم به اجرای تمام یا بخشی از اقدامات پیشگیرانه زیر کند:
۱- الزام هیئتمدیره به تغییر تمام یا بخشی از اعضای هیئتعامل
۲- الزام مجمععمومی به تغییر تمام یا بخشی از اعضای هیئتمدیره
۳- افزایش حدود ذخیره مطالبات مشکوکالوصول
۴- کاهش یا ممنوعیت توزیع سود و ممنوعیت توزیع اندوخته بین سهامداران
۵- اصلاح ترکیب داراییها و بدهیها
۶- توقف یا تحدید عملیات یا فعالیتهای پر مخاطره
۷- افزایش داراییهای نقد یا بهبود کیفیت نقدشوندگی داراییها
۸- ارتقای نظام حاکمیت شرکتی و نظارت (کنترل)های داخلی
۹- محدودکردن هزینههای عملیاتی
۱۰- محدودکردن اعطای تسهیلات یا ایجاد تعهدات
۱۱- ممنوعیت یا محدودیت در انجام برخی از خدمات یا عملیات بانکی
۱۲- ممنوعیت پرداخت پاداش به مدیران مؤسسه اعتباری
۱۳- تشدید شاخصهای احتیاطی مذکور در بند «الف» ماده (۲۰) این قانون
تبصره- اعمال محدودیتهای مذکور در اجزای (۱)، (۲)، (۴) و (۱۳) این ماده منوط به تصویب هیئتعالی است.
اقدامات اصلاحی
ماده ۲۹- درصورتیکه معاون تنظیمگری و نظارت اقدامات پیشگیرانه را کافی نداند، میتواند پس از کسب موافقت رئیسکل، مؤسسه اعتباری را ملزم کند تا ظرف یکماه برنامه بازسازی خود را که قبلاً به تأیید شورای تنظیمگری و نظارت بانکی رسیده است، بهموقع به اجرا بگذارد؛ یا حسب درخواست معاون تنظیمگری و نظارت، برنامه بازسازی خود را اصلاح و پس از تأیید، اجرا نماید. درصورتیکه ظرف مهلت مقرر برنامه بازسازی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی ارائه نشود یا برنامه ارائهشده به تأیید شورای تنظیمگری و نظارت نرسد، معاون تنظیمگری و نظارت، برنامه بازسازی مؤسسه اعتباری موردنظر را رأساً تهیه و جهت تصویب به شورای مزبور ارائه مینماید.
برنامه بازسازی میتواند مشتمل بر تمام یا بخشی از اقدامات زیر باشد:
۱- فروش بخشی از داراییها
۲- افزایش سرمایه با سلب حقتقدم از سهامداران یا بدون آن با تصویب هیئتعالی
۳- افزایش اندوختهها و ذخایر
۴- کاهش شعب یا محدودیت در توسعه آن
۵- فروش شرکتهای تابعه
۶- تبدیل مطالبات حالشده سهامداران به سرمایه
۷- تبدیل بدهیهای تبعی غیر سپردهای به سهام
۸- تغییر سهامداران مؤثر از طریق الزام ایشان به کاهش سهام خود با تصویب هیئتعالی
تبصره ۱- درصورتیکه مؤسسه اعتباری که بهموجب این ماده ملزم به افزایش سرمایه شده است، دولتی باشد، دولت موظف است منابع موردنیاز برای افزایش سرمایه مؤسسه اعتباری موردنظر را در لایحه اصلاحیه قانون بودجه همان سال یا لایحه بودجه سال بعد با تخصیص صددرصد (۱۰۰٪) پیشبینی کند. درصورتیکه دولت به این حکم عمل نکرده یا پیشنهاد دولت مورد موافقت مجلس قرار نگیرد، افزایش سرمایه مؤسسات اعتباری دولتی موضوع این تبصره از محل عائدی دولت از سود خالص بانک مرکزی با رعایت اصل پنجاه و سوم (۵۳) قانون اساسی انجام خواهد شد.
تبصره ۲- درصورتیکه به تشخیص معاون تنظیمگری و نظارت، تأیید رئیسکل و تصویب دوسوم اعضای هیئتعالی، اجرای برخی از اقدامات اصلاحی مذکور در برنامه بازسازی مؤسسه اعتباری، مقدم بر انجام اقدامات پیشگیرانه، ضرورت داشته باشد، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است مؤسسه اعتباری را ملزم به اجرای اقدامات اصلاحی موردنظر نماید.
تعیین هیئت سرپرستی موقت برای مؤسسه اعتباری
ماده ۳۰- چنانچه مؤسسه اعتباری از اجرای اقدامات پیشگیرانه و اصلاحی استنکاف کرده یا حسب تشخیص معاون تنظیمگری و نظارت، آنها را بهطور کامل یا مؤثر اجرا نکند، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است پیشنهاد سلب اختیار از مجمععمومی، هیئتمدیره و هیئتعامل مؤسسه اعتباری را پس از تأیید رئیسکل به هیئتعالی ارائه کند. در صورت تصویب هیئت عالی، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است برای مؤسسه اعتباری موردنظر هیئت سرپرستی موقت تعیین کند.
نصب هیئت سرپرستی موقت برای مؤسسات اعتباری تابع ترتیبات زیر است:
۱- معاون تنظیمگری و نظارت موظف است ظرف حداکثر پنج روزِ کاری پس از لازمالاجرا شدن مصوبه هیئتعالی، هیئت سرپرستی موقت را به رئیسکل پیشنهاد و پس از موافقت رئیسکل، حکم وی را صادر نماید و مراتب را به نحو مقتضی برای درج در روزنامه رسمی کشور ارسال کند. معاونان مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی به پیشنهاد رئیس هیئت سرپرستی موقت با حکم معاون تنظیمگری و نظارت منصوب میشوند. همچنین معاون تنظیمگری و نظارت مجاز است با موافقت رئیسکل نسبت به عزل هیئت سرپرستی موقتِ مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی اقدام کند.
۲- پس از انتصاب هیئت سرپرستی موقت، کلیه وظایف و اختیارات هیئتمدیره و هیئتعامل به هیئت سرپرستی موقت منتقل شده و اعضای هیئتمدیره و هیئتعامل برکنار میشوند. همچنین در طول مدتی که مؤسسه اعتباری توسط هیئت سرپرستی موقت اداره میشود، اختیارات مجمععمومی عادی و فوقالعاده مؤسسه اعتباری توسط هیئتعالی اعمال خواهد شد.
۳- مدت سرپرستی حداکثر یکسال است. هیئتعالی میتواند با پیشنهاد رئیسکل، مدت سرپرستی را برای دو دوره دیگر تمدید کند. تمدید بیش از دو دوره منوط به تصویب دوسوم اعضای هیئتعالی است.
۴- از تاریخ قطعیشدن انتصاب هیئت سرپرستی موقت، اقدامات و دستورات هیئت مزبور در چهارچوب این قانون و مقررات و دستورات ابلاغی بانک مرکزی برای سهامداران، بستانکاران، سپردهگذاران، بدهکاران، مدیران و کارکنان مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی لازمالاتباع است.
۵- چنانچه رئیسکل در هر مرحله از دورهای که مؤسسه اعتباری توسط هیئت سرپرستی موقت اداره میشود، به این نتیجه برسد که شاخصهای ناظر به وضعیت سرمایه و نقدینگی مؤسسه اعتباری به شرایط مطلوب برگشته است، باید مراتب را به هیئتعالی گزارش کند. در صورت تأیید گزارش رئیسکل توسط هیئتعالی، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است با دعوت از سهامداران مؤسسه اعتباری و تشکیل مجمععمومی، مدیریت مؤسسه اعتباری را به مدیران منتخب مجمع منتقل نماید.
۶- هیئت سرپرستی موقت متشکل از حداقل سه یا پنج عضو است که از بین افراد خبره بانکی صاحب صلاحیت، مورد وثوق، امین و دارای پنجسال تجربه مدیریت ارشد بانکی انتخاب میشوند. معاون تنظیمگری و نظارت با تأیید رئیسکل یک نفر از اعضای هیئت سرپرستی موقت را بهعنوان رئیس هیئت و یک نفر دیگر را بهعنوان نایبرئیس منصوب میکند. وظایف و اختیارات رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل مؤسسه اعتباری به رئیس هیئت سرپرستی موقت منتقل میشود.
۷- در صورت ورود مؤسسه اعتباری به فرایند گزیر، اختیارات و وظایف هیئت سرپرستی موقت به مدیر گزیر منتقل میشود. سایر اختیارات و وظایف مدیر گزیر در حدود قوانین به تصویب هیئتعالی میرسد و مدیر گزیر بر اساس اختیارات و وظایف محوله در مقابل هیئتعالی پاسخگوست. بهمنظور پیشبرد اجرای فرایند گزیر، مدیر گزیر میتواند برای هر یک از مؤسسات اعتباری فرایند گزیر، هیئت اجرای گزیر منصوب نماید. هیئت اجرای گزیر متشکل از سه یا پنج نفر متخصص بانکیِ مورد وثوق، امین و دارای حداقل دهسال سابقه کاری مرتبط و آشنا با روشهای گزیر خواهد بود.
ماده ۳۱- هیئت سرپرستی موقت علاوه بر کلیه وظایف و اختیاراتی که در اساسنامه مؤسسه اعتباری برای هیئتمدیره و هیئتعامل پیشبینی شده است، وظایف و اختیارات زیر را دارا میباشد:
الف- وظایف:
۱- استفاده از کلیه ظرفیتهای قانونی برای خاتمهدادن یا اعمال تغییر در قراردادهایی که به تشخیص هیئت سرپرستی موقت، ثبات و سلامت مؤسسه اعتباری را در معرض مخاطره قرار داده است.
۲- بررسی کلیه قراردادها، عملیات و اقدامات مهمی که در مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی انجام و به تشخیص هیئت سرپرستی موقت و تأیید معاون تنظیمگری و نظارت منجر به واردآمدن خسارت عمده به مؤسسه اعتباری شده است؛ مشتمل بر:
۱- ۲- فروش داراییهای ثابت مؤسسه اعتباری به قیمتهایی پایینتر از قیمت بازار و یا هدیه دادن آنها
۲- ۲- خرید دارایی ثابت مؤسسه اعتباری به قیمتهایی بالاتر از قیمت بازار
۳- ۲- اعطای تسهیلات به اشخاص فاقد صلاحیت اعتباری
۴- ۲- پرداخت پاداش به مدیران مؤسسه اعتباری و توزیع سود ما بین سهامداران در شرایطی که سود و پاداش توزیع شده متناسب با سوددهی واقعی مؤسسه اعتباری نبوده است.
۵- ۲- اقداماتی که ظن ارتکاب اختلاس، سوءاستفاده و غصب اموال مؤسسه اعتباری در آن وجود داشته باشد.
۶- ۲- اعطای تخفیفات، امتیازات یا ترجیحات خاص برای برخی مشتریان که در شرایط مشابه به سایر مشتریان اعطا نمیگردیده است.
۷- ۲- اعطای تسهیلات به «اشخاص مرتبط» یا قبول تعهدات به نفع آنها بهصورت مستقیم یا با واسطه بدون رعایت الزامات و مقررات قانونی
۸- ۲- ارزیابی وثایق تودیعشده نزد مؤسسه اعتباری بیشتر از ارزش واقعی آنها
تبصره- هیئت سرپرستی موقت موظف است در صورت احراز وقوع شرایط مندرج در این جزء، ابطال قراردادهای یادشده و جبران خسارت وارده را از مرجع قضائی
ذیصلاح درخواست کند. مرجع قضائی مزبور باید با توجه به موارد اهم لازمالرعایه، به این دعاوی بهفوریت و خارج از نوبت رسیدگی کند.
۳- شناسایی مدیران، سهامداران مؤثر و کارکنان مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی که مسئول اقدامات موضوع اجزای (۱) و (۲) این بند بودهاند، تهیه اظهارنامه علیه آنان و مطالبه جبران فوری خسارات وارده به مؤسسه اعتباری
تبصره- رئیس هیئت سرپرستی موقت موظف است همزمان از مرجع ذیصلاح، اعمال اقدامات تأمینی نظیر ممنوعیت خروج از کشور را علیه این اشخاص درخواست نماید. چنانچه اشخاص یادشده ظرف مدت مذکور در اظهارنامه اقدام به جبران خسارات ننمایند، رئیس هیئت سرپرستی موقت موظف به طرح دعوی علیه آنان میباشد. دادگاه یا هیئت رسیدگی به اختلافات بانکی حسب مورد موظف است با رعایت موارد اهم لازمالرعایه به این دعاوی بهفوریت و خارج از نوبت رسیدگی کند.
۴- سایر اموری که توسط معاون تنظیمگری و نظارت به هیئت سرپرستی موقت ابلاغ میشود.
ب- اختیارات:
۱- تعلیق حق برداشت سپرده «اشخاص مرتبطِ» مؤسسه اعتباری مازاد بر مبلغ سپرده ضمانت شده توسط صندوق ضمانت سپردهها تا زمان تعیین تکلیف مؤسسه اعتباری
۲- تعلیق حق برداشت سپرده سایر سپردهگذاران مازاد بر ده برابر مبلغ سپرده ضمانت شده توسط صندوق ضمانت سپردهها حداکثر به مدت دو سال با اذن هیئتعالی
تبصره- سپردهگذارانی که بدهی حالشده به مؤسسه اعتباری دارند علاوه بر محدودیتهای اجزای (۱) و (۲) این بند، حق برداشت سپرده آنها تا سقف مانده بدهی حالشده آنان تعلیق میشود.
۳- تهیه گزارش ارزیابی کیفیت داراییها و اصلاح صورتهای مالی بهمنظور شفافشدن میزان و کیفیت داراییها در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط
۴- خاتمه دادن به خدمت برخی از کارکنان مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی با حفظ کلیه حقوق قانونی آنان با رعایت قوانین مربوط
۵- بهکارگیری اشخاص مورد وثوق و امین در مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی بهصورت موقت
۶- پیشنهاد گزیر مؤسسه اعتباری
ماده ۳۲- پس از انتصاب هیئت سرپرستی موقت:
الف- هرگونه اقدام و فعالیت مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی که بدون إذن یا اجازه مستقیم یا غیرمستقیم هیئت سرپرستی موقت انجام شود، ملغیالاثر و باطل است.
ب- مدیران مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی باید تمامی داراییها، اسناد، دفاتر، نرمافزارها و بانکهای اطلاعاتی، مُهرها و تمامی اطلاعات مربوط به عملیات و فعالیت مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی را در اختیار هیئت سرپرستی موقت قرار دهند؛ به گونهای که معاون تنظیمگری و نظارت از آغاز اداره مؤسسه اعتباری توسط هیئت سرپرستی موقت اطمینان حاصل نماید. همچنین کلیه افرادی که تا پنجسال قبل از تعیین هیئت سرپرستی موقت در مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی مسؤولیت داشته یا مشغول بکار بودهاند، موظفند بنا به درخواست هیئت سرپرستی موقت با وی همکاری نموده و اسناد، مدارک و اطلاعات لازم را در اختیار وی قرار دهند. فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است با درخواست هیئت سرپرستی موقت و حکم دادستان، همکاری لازم را برای در اختیار گرفتن مدیریت ساختمانها، املاک، داراییها، تجهیزات، دفاتر و اسناد مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی انجام دهد.
پ- هزینههای مرتبط با سرپرستی از محل منابع قابل تصرف شرعی مؤسسه اعتباری تحت سرپرستی تأمین میشود.
ت- بانک مرکزی مسئول تصمیمات و اقدامات اعضای هیئت سرپرستی موقت است و اعضای هیئت مذکور به بانک مرکزی پاسخگو هستند. اعضای هیئت سرپرستی موقت بهواسطه تصمیمات و اقداماتی که در چهارچوب این قانون انجام دادهاند، طرف دعوی قرار نمیگیرند؛ مگر در مواردی که موضوع دعوی، انتساب جرم باشد.
ث- اشخاصی که از تصمیمات و اقدامات هیئت سرپرستی موقت متضرر شدهاند، میتوانند با رعایت بند «ت» این ماده، به هیئت انتظامی بانک مرکزی شکایت کنند. هیئت انتظامی بانک مرکزی موظف است به دعاوی مطروحه مطابق ترتیبات مذکور در ماده (۲۲) این قانون رسیدگی کند.
گزیر مؤسسه اعتباری
ماده ۳۳- چنانچه رئیسکل در دورهای که مؤسسه اعتباری توسط هیئت سرپرستی موقت اداره میشود یا قبل از آن، به این نتیجه برسد که شاخصهای ناظر به وضعیت سرمایه و نقدینگی مؤسسه اعتباری قابل اصلاح نمیباشد، موظف است پیشنهاد گزیر مؤسسه اعتباری را به هیئتعالی ارائه کند. در صورت تصویب پیشنهاد رئیسکل توسط هیئتعالی، مؤسسه اعتباری با ترتیبات زیر وارد مرحله گزیر میشود:
۱- مدیریت گزیر مؤسسات اعتباری برعهده «صندوق ضمانت سپردهها» است. صندوق ضمانت سپردهها موظف است ظرف حداکثر پنج روز کاری پس از لازمالاجرا شدن مصوبه هیئتعالی، فرایند گزیر مؤسسه اعتباری موردنظر را آغاز نموده و با کمترین هزینه مالی و اجتماعی و با هدف صیانت و رعایت غبطه سپردهگذاران، بهویژه سپردهگذاران خُرد و سایر ذینفعان گزیر مؤسسه اعتباری موردنظر را مطابق قانون به انجام برساند.
۲- اعطای تسهیلات جدید، صدور ضمانتنامه، گشایش اعتبار اسنادی و افتتاح حساب توسط مؤسسه اعتباری تحت گزیر، مجاز نمیباشد. در عین حال، مدیر گزیر موظف است در چهارچوب مصوبات هیئتعالی، فعالیتهای اصلی مؤسسه اعتباری را که عدم انجام آن در دوران گزیر به تشخیص هیئتعالی منجر به ایجاد بیثباتی مالی میگردد، تا زمان خاتمه فرایند گزیر، ادامه دهد.
تبصره ۱- در دو سال نخست اجرای این قانون، هیئتعالی میتواند اجرای مصوبات خود را که ناظر به تعیین هیئت سرپرستی موقت برای مؤسسات اعتباری یا گزیر آنها است، صرفاً در مورد مؤسسات اعتباری که دستورات بانک مرکزی را بهطور کامل رعایت کنند، تعلیق نماید.
تبصره ۲- مدیر گزیر میتواند در چهارچوب این قانون، نسبت به پیشنهاد موارد زیر به هیئتعالی اقدام نماید:
۱- فروش یا واگذاری تمام یا بخشی از داراییها و بدهیهای مؤسسه اعتباری در حال گزیر به مؤسسه اعتباری دیگر
۲- انتقال باقیمانده داراییها و بدهیهای مؤسسه اعتباری در حال گزیر به یک «مؤسسه اعتباری انتقالی»
۳- تبدیل بخشی از بدهیهای ضمانتنشده مؤسسه اعتباری در حال گزیر به سهام در چهارچوب قوانین مربوط
۴- ادغام مؤسسه اعتباری در حال گزیر در یک مؤسسه اعتباری دیگر با تأیید مجمععمومی مؤسسه اعتباری ادغامشونده
۵- انحلال مؤسسه اعتباری در حال گزیر
تبصره ۳- منظور از «مؤسسه اعتباری انتقالی» در تبصره (۲)، مؤسسه اعتباری است که با مجوز بانک مرکزی و بهمنظور مدیریت بهتر داراییها و بدهیهای مؤسسه اعتباری تحت گزیر، بهصورت موقت (با طول عمر حداکثر سهسال) توسط مدیر گزیر تأسیس میشود.
ماده ۳۴- درصورتیکه مؤسسه اعتباری نسبت به مصوبه هیئتعالی مبنی بر تعیین هیئت سرپرستی موقت یا گزیر معترض باشد، میتواند اعتراض خود را ظرف سه روز کاری از زمان ابلاغ، به دبیرخانه هیئت انتظامی بانک مرکزی تسلیم نماید. هیئت انتظامی بانک مرکزی موظف است ظرف یک هفته نسبت به اعتراض واصله، رسیدگی و اقدام به صدور رأی نماید. مهلت رسیدگی و صدور رأی، با اعلام رئیس هیئت انتظامی بانک مرکزی به رئیسکل، تا سه روز دیگر قابل تمدید است. سایر ترتیبات رسیدگی به اعتراضهای موضوع این ماده، مشابه ترتیبات مذکور در ماده (۲۲) این قانون است.
مبحث دوم- رسیدگی به اختلافات «اشخاص تحت نظارت» با یکدیگر و دعاوی حقوقی مشتریان و سایر ذینفعان علیه «اشخاص تحت نظارت» و بالعکس
ماده ۳۵-
الف- اختلافات حقوقیِ «اشخاص تحت نظارت» با یکدیگر و با مشتریان آنها و سایر اشخاص ذیربط، که مرتبط با موضوع فعالیت مصرّح در اساسنامه «اشخاص تحت نظارت» باشد، توسط شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی رسیدگی میشود. شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی با استفاده از امکانات و نیروی انسانی موجود قوه قضائیه و در محدوده امکانات آن قوه در مراکز استانها و شهرهای پرجمعیت تشکیل میشود. شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی شامل شعب بدوی و تجدیدنظر هستند.
ب- بانک مرکزی میتواند با تأیید هیئتعالی، کارشناسانی را برای ارائه مشاوره به قضات شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی به رئیس قوه قضائیه معرفی کند. کارشناسان مذکور، از طریق رؤسای کل دادگستری استانها به شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی معرفی میشوند. قضات شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی موظفند قبل از انشای رأی، نظر کارشناس یا کارشناسان معرفیشده به شعبه را استعلام کنند و درصورتیکه رأی آنان خلاف نظر کارشناس یا کارشناسان معرفی شده باشد، باید در متن رأی خود، دلایل رد نظر کارشناسی را تصریح نمایند.
پ- شعب ویژه رسیدگی به اختلافات بانکی از حیث دادرسی و هزینه دادرسی تابع قوانین مربوط هستند.
ت- حقالزحمه کارشناسان موضوع این ماده توسط هیئتعالی تعیین و از محل بودجه بانک مرکزی پرداخت میشود.
ث- کارشناسان مذکور در بند «ب» این ماده نباید هیچگونه رابطه مالکیتی، مدیریتی یا مشاورهای با «شخص تحت نظارتِ» طرف دعوی داشته باشند.
ج- «اشخاص تحت نظارتِ» مشمول قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴/۹/۱ باید برای رسیدگی به اختلافات فیمابین خود، به هیئت داوری موضوع ماده (۳۶) قانون یادشده مراجعه و طرح دعوی نمایند.
مبحث سوم- پیگیری جرائم پولی و بانکی
ماده ۳۶- دادسرای ویژه جرائم پولی و بانکی موظف است به کلیه جرائم موضوع این قانون با شکایت بانک مرکزی یا اشخاص دیگر رسیدگی کند. سایر جرائمی که در دیگر قوانین، عنوان یا محتوای جرم پولی و بانکی داشته باشد، مشمول این حکم خواهد بود.
ماده ۳۷-
الف- انجام هرگونه عملیات بانکی، ارائه انواع خدمات بانکی، صرافی، واسپاری (لیزینگ) و مانند آن و نیز ایجاد و ثبت «اشخاص تحت نظارت»، ایجاد شعبه، باجه یا نمایندگی و هر نوع فعالیت در نظام پرداخت، صرفاً با مجوز بانک مرکزی و در چهارچوب مقررات مصوب هیئتعالی با رعایت قانون اصلاح مواد (۱) و (۷) قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۹۹/۱۱/۱۵ و قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار مصوب ۱۴۰۰/۱۲/۲۴ مجاز است.
همچنین انجام عملیات و ارائه خدمات بانکی از طریق پایگاههای اینترنتی، برنامههای کاربردی بر بستر تلفن همراه و مشابه آن، بهجز مواردی که با تصویب هیئتعالی از دریافت مجوز معاف میباشد، منوط به کسب مجوز از بانک مرکزی است. اقدام به فعالیتهای مذکور در این ماده بدون کسب مجوز، جرم تلقی میشود. بانک مرکزی موظف است اسامی و اطلاعات کلیه «اشخاص تحت نظارت» مجاز را به طرق مقتضی از جمله درج در پایگاه اطلاعرسانی خود اعلام عمومی نموده و به اطلاع فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و قوه قضائیه برساند. فرماندهی مزبور بهعنوان ضابط قضائی موظف است فعالیت اشخاص حقیقی یا حقوقی را که اقدام به فعالیتهای مذکور در صدر این بند میکنند اما نام آنها در فهرست اعلامی بانک مرکزی وجود ندارد، بدون نیاز به دستور مقام قضائی متوقف کند.
وزارت اطلاعات و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظفند در صورت اطلاع از انجام فعالیتهای مذکور در صدر این بند توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی بدون کسب مجوز از بانک مرکزی، مراتب را بلافاصله به معاونت تنظیمگری و نظارت بانک مرکزی و دادستان مرکز استان کتباً گزارش نمایند.
فعالیت صندوقهای قرضالحسنه کوچک که بدون ثبت رسمی و داشتن شخصیت حقوقی و بدون اعلام عمومی و تبلیغات، فعالیت میکنند، نظیر صندوقهای قرضالحسنه خانوادگی، نیاز به اخذ مجوز از بانک مرکزی ندارد. تشخیص مصادیق بر اساس معیارهای اخیرالذکر بر عهده بانک مرکزی است.
ب- بانک مرکزی موظف است علیه اشخاصی که بدون اخذ مجوز، به انجام فعالیتهایی که مستلزم اخذ مجوز از بانک مرکزی است مبادرت میکنند، نزد دادسرای ویژه جرائم پولی و بانکی اقامه دعوی کند.
پ- اشخاصی که بدون اخذ مجوز از بانک مرکزی مبادرت به اقدامات مذکور در بند «الف» این ماده نمایند، به شرح زیر مجازات میشوند:
۱- چنانچه مرتکب شخص حقیقی باشد، علاوه بر الزام به بازپرداخت وجوهی که دریافت آنها مستلزم اخذ مجوز از بانک مرکزی است و پرداخت جزای نقدی حداکثر معادل دو برابر وجوه مزبور به مجازات درجه پنج یا شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میگردد.
۲- چنانچه با ایجاد شخص حقوقی اقدام به انجام اعمال مجرمانه موضوع بند «الف» این ماده شده باشد، علاوه بر انحلال شخص حقوقی ایجادشده، اعضای هیئتمدیره، هیئتعامل، مدیران و سهامداران مؤثر شخص حقوقی به مجازات درجه پنج یا شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میشوند. این افراد در قبال خسارات وارده به اشخاص ثالث مسؤولیت تضامنی خواهند داشت. جرائم موضوع این ماده، از جرائم پولی و بانکی محسوب میگردد.
ت- قوه قضائیه موظف است شعب ویژه دادسرا و دادگاه رسیدگی به جرائم پولی و بانکی را دایر کند. شعب یادشده موظفند به شکایات بانک مرکزی، با رعایت موارد اهم لازمالرعایه خارج از نوبت رسیدگی کنند.
ماده ۳۸- ارائه هرگونه خدمت به اشخاصی که بدون مجوز بانک مرکزی اقدام به فعالیتهای مذکور در بند «الف» ماده (۳۷) این قانون مینمایند، ممنوع است. همچنین، استفاده آگاهانه کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از دستگاههای دولتی و عمومی غیردولتی از خدمات اشخاصی که بدون مجوز مبادرت به فعالیتهای مذکور در بند «الف» ماده (۳۷) این قانون میکنند، ممنوع میباشد. شخص حقیقی یا وکیل یا نماینده حقوقی شخص حقوقیِ مرتکب، به یک یا چند مورد از مجازاتهای درجه شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد.
تبصره- منظور از «خدمت» در این ماده، هرگونه خدمتی است که تداوم فعالیت غیرقانونی اشخاص یادشده در حوزه پولی و بانکی را امکانپذیر میسازد.
ماده ۳۹-
الف- نشر هر نوع آگهی یا اطلاعیه یا اقدام تبلیغی از طریق هر نوع رسانه (دولتی، خصوصی، داخلی یا خارجی) اعم از نشریات و مطبوعات الکترونیکی و غیرالکترونیکی، دیداری یا شنیداری، به نفع اشخاصی که به فعالیتهای مذکور در بند «الف» ماده (۳۷) بدون اخذ مجوز از بانک مرکزی اشتغال دارند، ممنوع است.
تخلف رسانهها از این حکم مستوجب جریمه تا میزان ده برابر درآمد ناشی از تبلیغ صورت گرفته یا سقف جزای نقدی درجه سه موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی، هر کدام که بیشتر باشد، خواهد بود.
ب- بانک مرکزی موظف است بر محتوای تبلیغات مربوط به «اشخاص تحت نظارت» دارای مجوز نظارت کند. کلیه رسانهها و اشخاص حقیقی یا حقوقی متولی امور تبلیغاتی موظفند به محض ابلاغ کتبی بانک مرکزی، تبلیغات مورد نظر را متوقف نمایند. تخلف رسانهها از این حکم مستوجب جریمه تا میزان ده برابر درآمد ناشی از تبلیغ صورت گرفته یا سقف جزای نقدی درجه سه موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی، هر کدام که بیشتر باشد، خواهد بود. در خصوص تخلف رسانههای دولتی یا وابسته به دستگاههای اجرائی، بالاترین مقام مسئول (به تشخیص دادگاه) به انفصال از خدمات دولتی از یک تا پنجسال محکوم میشود. رعایت اصول پنجاه و هفتم (۵۷)، یکصد و دهم (۱۱۰) و یکصد و شصت و هشتم (۱۶۸) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اجرای احکام این ماده الزامی است.
ماده ۴۰- هرگونه انتشار خبر کذب در خصوص «اشخاص تحت نظارت» توسط رسانهها یا سایر اشخاص، به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی، جرم محسوب و مشمول مجازاتهای موضوع ماده (۶۹۸) کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده) مصوب ۱۳۷۵/۳/۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی میشود. همچنین مرتکب با شکایت «شخص تحت نظارتِ» ذینفع، به جبران خسارت مادی و معنوی وارده به وی محکوم میشود.
ماده ۴۱- فعالیت در سمتهای عضو هیئتمدیره یا عضو هیئتعامل «اشخاص تحت نظارت» بدون داشتن تأییدیه صلاحیت عمومی و حرفهای از بانک مرکزی ممنوع و در حکم تصرف غیرقانونی در وجوه و اموال عمومی است. اشخاص مذکور و نیز سهامداران مؤثر «اشخاص تحت نظارت» که مشمول ماده (۱) قانون اصلاح قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۹۷/۳/۲۲ هستند و صلاحیت آنها به تأیید بانک مرکزی نرسیده باشد، علاوه بر مجازات قانونی مربوط، به پرداخت جزای نقدی تا مبلغ یک میلیارد (۱.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال به ازای هر روز تخلف محکوم میشوند.
ماده ۴۲-
الف- بانک مرکزی مکلف است موارد مظنون به پولشویی را به همراه اطلاعات مربوط، به مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی گزارش نموده و پس از تأیید آن مرکز، نسبت به مسدود نمودن حساب اشخاص مظنون به پولشویی و محدودسازی ارائه خدمات بانکی به آنها اقدام کند. مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است بر اساس رویههای داخلی خود و حداکثر ظرف دو روز کاری، نسبت به تأیید یا عدم تأیید گزارش بانک مرکزی اقدام نماید. اشخاصی که حساب آنها بهموجب این بند مسدود میشود، میتوانند اعتراض خود را به بانک مرکزی تسلیم کنند. اعتراض وارده، حداکثر ظرف سه روز کاری از زمان ثبت اعتراض، در شورایی با حضور نماینده دادستان کل کشور، نماینده رئیسکل و نماینده رئیس مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی رسیدگی میشود. درصورتیکه مستندات ارائهشده، توسط اکثریت اعضای شورا کافی تشخیص داده شود، بانک مرکزی موظف است نسبت به رفع مسدودی حساب و محدودیتهای اعمالشده اقدام کند، در غیر این صورت پرونده متقاضی به دادسرای ویژه رسیدگی به جرائم پولی و بانکی ارسال میشود. دادسرای ویژه رسیدگی به جرائم پولی و بانکی موظف است حداکثر ظرف یک هفته نسبت به تداوم یا رفع مسدودی حساب موردنظر و سایر محدودیتهای اعمالشده، تصمیمگیری نماید. حکم این بند نافی وظایف و اختیارات مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی مصرح در قانون مبارزه با پولشویی مصوب ۱۳۸۶/۱۱/۲ نیست. بانک مرکزی موظف است در صورت عدم اتخاذ تصمیم در مهلت زمانی مقرر در این بند توسط شورا یا دادسرا از حساب اشخاص، رفع مسدودی نماید. اعضای کارگروه باید امین و مورد وثوق بوده و از تخصص و خبرویت کافی برخوردار باشند.
ب- رئیسکل موظف است اسامی اشخاصی را که با استفاده از اطلاعات موجود در سامانههای حاکمیتی بانک مرکزی، مظنون به اخلال در بازار پول، ارز یا فلزات گرانبها تشخیص داده میشوند، به دادستانی کل کشور ارسال و پس از تأیید دادستان کل کشور، به کلیه «اشخاص تحت نظارت» ابلاغ کند.
ارائه هرگونه خدمت توسط «اشخاص تحت نظارت» به اشخاصی که نام آنان در فهرست موضوع این بند قرار دارد، جرم تلقی شده و مستوجب حداقل یکی از مجازاتهای تعزیری درجه چهار موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی است. پرونده اشخاص مزبور، همزمان توسط دادستان کل کشور به دادسرای ویژه رسیدگی به جرائم پولی و بانکی ارسال میشود. دادسرای ویژه رسیدگی به جرائم پولی و بانکی موظف است حداکثر ظرف یک هفته نسبت به تداوم یا رفع محدودیتهای اعمالشده تصمیمگیری نماید. در صورت عدم اتخاذ تصمیم مبنی بر تداوم یا رفع محدودیت توسط دادسرا بانک مرکزی موظف است محدودیتهای اعمالشده را رفع نماید.
تبصره- منظور از «خدمت» در این ماده، هرگونه خدمتی است که تداوم فعالیت غیرقانونی اشخاص یادشده در حوزه پولی و بانکی را امکانپذیر میسازد.
پ- بانک مرکزی میتواند بدهی قطعی اشخاص حقیقی و حقوقی به مؤسسات اعتباری را که حداقل دو ماه از تاریخ سررسید آن گذشته باشد و قطعی بودن آن به تأیید رئیس هیئت بدوی رسیدگی به اختلافات بانکی رسیده باشد از محل وجوهی که آن اشخاص نزد سایر مؤسسات اعتباری دارند، برداشت و بهحساب مؤسسه اعتباری بستانکار واریز نماید. همچنین در مواردی که به تشخیص بانک مرکزی و تأیید رئیس هیئت بدوی رسیدگی به اختلافات بانکی، وجوه موجود در حساب شخص ثالث، متعلق به بدهکار بوده باشد، بانک مرکزی موظف است به درخواست مؤسسه اعتباری بستانکار، موجودی حساب مزبور را تا سقف بدهی قطعی بدهکار مسدود و همزمان، پرونده را به هیئت رسیدگی به اختلافات بانکی که نسبت به صدور دستور مسدودی اقدام کرده ارسال کند. حداکثر زمان مسدودی، یکماه و در صورت اعتراض و ارجاع پرونده به هیئت تجدیدنظر، دو ماه است. درصورتیکه در مهلتهای یادشده، حکم قطعی مبنیبر تعلق وجوه موردنظر به شخص بدهکار صادر نشده باشد، بانک مرکزی موظف به رفع مسدودی حساب است. درصورتیکه بدهکار مدعی شود موجودی حساب وی نزد سایر مؤسسات اعتباری که توسط بانک مرکزی برداشت شده است، متعلق به وی نیست، میتواند به هیئت انتظامی بانک مرکزی مراجعه و اعتراض کند. درصورتیکه هیئت مزبور رأی به صحت ادعای او بدهد، مؤسسه اعتباری بستانکار موظف است بلافاصله وجوه برداشتشده را به حساب وی مسترد نماید.
فصل ششم: اجرای سیاستهای پولی و ارزی
ماده ۴۳- بانک مرکزی میتواند برای تحقق اهداف سیاستهای پولی خود، از انواع ابزارهای سیاست پولی مصوب هیئتعالی در قالب قوانین موجود، استفاده کند. طراحی و بهکارگیری ابزارهای سیاست پولی از حیث احکام شرعی باید به تأیید شورای فقهی برسد.
ماده ۴۴-
الف- نظام ارزی کشور، «شناور مدیریتشده» است و هدف مذکور در جزء (۴) بند «ب» ماده (۳) این قانون، باید در چهارچوب این نظام ارزی و با لحاظ رقابتپذیری اقتصاد کشور و تقویت تولید ملی پیگیری شود. بانک مرکزی موظف است بازار ارز را بهگونهای مدیریت کند که با حفظ ارزش پول ملی، نوسانات نرخ ارز، کاهش یابد. بانک مرکزی میتواند برای تحقق سیاستهای ارزی خود، در بازار ارز مداخله و اقدام به خرید یا فروش ارز یا اوراق مالی مبتنی بر ارز نماید. هرگونه خرید و فروش ارز، طلا و اوراق مالی مبتنی بر آنها توسط بانک مرکزی باید به نرخ بازار مورد تأیید بانک مرکزی یا در فاصلهای مشخص از آنکه توسط هیئتعالی تعیین میشود، انجام گیرد.
ب- بانک مرکزی میتواند ارزهای عرضهشده توسط دولت و دستگاههای اجرائی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری را خریداری نموده یا عاملیت فروش آن را بر عهده بگیرد.
پ- در مواردی که بانک مرکزی ارز متعلق به دولت یا دستگاههای اجرائی را خریداری میکند، نباید پیش از در اختیار گرفتن ارز، معادل ریالی آن را پرداخت کند. پذیرش و عاملیت خرید یا فروش ارزهای متعلق به دولت از سوی مؤسسه اعتباری در چهارچوب مصوبات هیئتعالی مجاز است.
ت- در مواردی که بانک مرکزی عاملیت فروش ارزهای متعلق به دولت یا دستگاههای اجرائی را بر عهده میگیرد، نباید پیش از در اختیار گرفتن ارز، اقدام به فروش آن کند.
ث- بانک مرکزی موظف است ذخایر ارزی خود را مدیریت کند. ضوابط حاکم بر میزان، ترکیب و کیفیت نگهداری ذخایر ارزی بهگونهای که با اهداف بانک مرکزی متعارض نبوده و در عین حال سبد ارزی در اختیار بانک مرکزی، با درنظرگرفتن شرایط و مقتضیات کشور، بیشترین امنیت، نقدشوندگی و بازدهی و کمترین خطرپذیری (ریسک) ممکن را داشته باشد، توسط هیئتعالی تعیین میشود.
ج- با رعایت قوانین مربوط روشهای مجاز برای مدیریت ذخایر ارزی توسط بانک مرکزی عبارت است از:
۱- خرید و فروش ارز و اوراق بهادار مبتنی بر ارز
۲- دریافت یا اعطای تسهیلات ارزی
۳- خرید و فروش شمش، طلای مسکوک و سایر فلزات گرانبها
۴- خرید و فروش اسناد خزانه و سایر اوراق بهادار منتشر یا تضمینشده توسط دولتهای خارجی یا نهادهای بینالمللی
۵- افتتاح و نگهداری حساب نزد نهادهای مالی بینالمللی، بانکهای مرکزی و مؤسسات اعتباری خارجی
۶- افتتاح حساب برای نهادهای مالی بینالمللی، بانکهای مرکزی و مؤسسات اعتباری خارجی
۷- استفاده از سایر روشهای مورد تأیید هیئتعالی
چ- بانک مرکزی موظف است ضمن رعایت سیاستهای کلی نظام و قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی، با هدف افزایش تابآوری اقتصاد کشور، زمینههای لازم برای انعقاد پیمانهای پولی دو یا چندجانبه را فراهم کند.
ح- دستورالعملهای ناظر بر انتشار ابزارهای مالی مبتنی بر ارز و مشتقات ارزی پس از تصویب هیئتعالی، توسط بانک مرکزی ابلاغ و همزمان برای شورایعالی بورس ارسال میشود. دستورالعملهای مذکور برای کلیه اشخاص ذیربط، از جمله ارکان، تشکلهای خود انتظام، نهادهای مالی، ناشران و سایر فعالان در بازار اوراق بهادار لازمالرعایه است. ابزارهای مالی موضوع این بند در چهارچوب مصوبات شورایعالی بورس و ضوابط اعلامی سازمان بورس و اوراق بهادار قابل معامله است.
فصل هفتم: رابطه مالی بانک مرکزی با مؤسسات اعتباری
ماده ۴۵-
الف- سقف روزانه و هفتگی اضافه برداشت هر مؤسسه اعتباری برای تسویهحسابهای فیمابین خود با بانک مرکزی یا سایر مؤسسات اعتباری، با توجه به سیاست پولی و نظارتی بانک مرکزی و وضعیت مالی مؤسسه اعتباری، توسط هیئتعالی تعیین میشود.
ب- درصورتیکه میزان اضافه برداشت مؤسسه اعتباری از منابع بانک مرکزی در چهار روز کاری متوالی از سقف روزانه، یا در چهار هفته متوالی از سقف هفتگی بیشتر باشد، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است ضمن اخطار به مؤسسه اعتباری، بلافاصله موضوع را به اطلاع رئیسکل رسانده و در اولین جلسه عادی یا فوقالعاده هیئتعالی مطرح کند. هیئتعالی پس از استماع گزارش معاون تنظیمگری و نظارت میتواند با درخواست مؤسسه اعتباری متقاضی، مبنی بر دریافت تسهیلات اضطراری موافقت کند یا رئیسکل را مکلف نماید تا برای مؤسسه اعتباری موردنظر هیئت سرپرستی موقت تعیین کند. در مواردی که هیئتعالی به استناد این بند رئیسکل را موظف به تعیین هیئت سرپرستی موقت برای مؤسسه اعتباری میکند، حکم مذکور در ماده (۳۴) این قانون مجری نخواهد بود.
پ- سررسید تسهیلات اضطراری موضوع بند «ب» این ماده حداکثر سی روز است.
ت- درصورتیکه هیئتعالی با اعطای تسهیلات اضطراری موافقت کند، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است ضمن مطالبه برنامه بازسازی از مؤسسه اعتباری متقاضی، در صورت نیاز برای حصول اطمینان در آن مؤسسه، ناظرِ مقیم منصوب کند.
ث- معاون تنظیمگری و نظارت موظف است پیش از انقضای مدت تسهیلات اضطراری، گزارشی از وضعیت مؤسسه اعتباری موردنظر برای تصمیمگیری به رئیسکل و هیئتعالی ارائه کند. هیئتعالی پس از استماع گزارش معاون تنظیمگری و نظارت میتواند تسهیلات موضوع این بند را برای نخستین بار با رأی موافق دوسوم و برای بار دوم، با رأی موافق سهچهارم اعضا تمدید نماید. تمدید تسهیلات مزبور بیشتر از دو نوبت مجاز نیست.
ماده ۴۶- بانک مرکزی مجاز است در ازای دریافت اوراق منتشر یا تضمینشده توسط دولت یا بانک مرکزی، تسهیلات کوتاهمدت به مؤسسات اعتباری اعطا کند. سقف زمانی تسهیلات موضوع این ماده نود روز و قابل تمدید است.
تبصره- بهمنظور تحقق هدف مذکور در جزء (۲) بند «ب» ماده (۳) این قانون، مؤسسات اعتباری موظفند همواره به میزانی که هیئتعالی تعیین میکند، داراییهای نقد یا شبه نقد (سهلالبیع) مانند اوراق منتشر یا تضمینشده توسط دولت یا بانک مرکزی و سایر داراییهایی که با تصویب هیئتعالی شبه نقد (سهلالبیع) محسوب میشود را در ترازنامه خود نگهداری نمایند. درصورتیکه نسبت داراییهای نقد یا شبه نقد (سهلالبیع) مؤسسه اعتباری نسبت به کل دارایی مؤسسه از میزان تعیین شده توسط هیئتعالی کمتر شود، معاون تنظیمگری و نظارت موظف است ضمن اخطار به مؤسسه اعتباری، اقدامات پیشگیرانه موضوع ماده (۲۸) این قانون را آغاز کند.
ماده ۴۷-
الف- بانک مرکزی موظف است به پیشنهاد شورای سیاستگذاری پولی و ارزی و تصویب هیئتعالی، مؤسسات اعتباری را که در چهارچوب اسناد بالادستی توسعه اقتصادی کشور، در زمینه تأمین مالی طرحهای توسعهای، فعالسازی زنجیرههای تولید، گسترش زیرساختها، توسعه دانش و فناوری، ایجاد اشتغال، توسعه زیرساختهای تولید مسکن و افزایش صادرات فعالیت مؤثر داشتهاند، از طریق ارائه تسهیلات بلندمدت و خطوط اعتباری، مورد حمایت قرار دهد. پیشنهاد اعطای تسهیلات و خطوط اعتباری موضوع این ماده، صرفاً در نشستهای ویژه سیاستگذاری پولی و ارزی، با حضور رئیسکل، وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور قابل طرح بوده و تصویب آن مستلزم موافقت دوسوم اعضای هیئتعالی است.
ب- بانک مرکزی میتواند علاوه بر اوراق منتشر یا تضمین شده توسط دولت یا بانک مرکزی، سایر داراییهای مؤسسه اعتباری یا طرح (پروژه) هایی که توسط مؤسسه اعتباری از این محل تأمین مالی میشوند را مشروط به اینکه طرح (پروژه) قابلیت تقویم و توثیق داشته باشد به نسبت پیشرفت طرح (پروژه) با تصویب هیئتعالی بهعنوان وثیقه تسهیلات یا خطوط اعتباری موضوع این ماده قبول کند. هیئتعالی موظف است در هنگام بررسی تقاضای مؤسسه اعتباری، گزارش رئیسکل موضوع اجزای (۳) و (۴) بند «ب» ماده (۱۰) این قانون در خصوص عملکرد مؤسسه اعتباری را مدنظر قرار دهد.
پ- نرخ سود تسهیلات و خطوط اعتباری موضوع این ماده به پیشنهاد شورای سیاستگذاری پولی و ارزی و تصویب هیئتعالی، با توجه به گزارش رئیسکل، موضوع اجزای (۳) و (۴) بند «ب» ماده (۱۰) این قانون در خصوص عملکرد مؤسسه اعتباری و میزان همسویی مؤسسه اعتباری موردنظر با اهداف و سیاستهای بانک مرکزی، تعیین میشود.
ت- درصورتیکه شاخصهای نظارتی و احتیاطی مؤسسه اعتباری به استناد گزارش رئیسکل موضوع جزء (۳) بند «ب» ماده (۱۰) این قانون در حدود قابل قبول باشد، هیئتعالی میتواند مؤسسه اعتباری را در خصوص تأمین مالی طرح (پروژه)های مذکور در بند «الف» این ماده، از شمول برخی از دستورالعملهای نظارتی یا احتیاطی مستثنی نماید.
فصل هشتم: روابط بانک مرکزی با دولت و مجلس شورای اسلامی
ماده ۴۸- بانک مرکزی موظف است با درخواست وزیر امور اقتصادی و دارایی و در چهارچوب مقررات مصوب هیئتعالی امور زیر را انجام دهد:
الف- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی، مالی، بازرگانی و حمل و نقل بین دولت و سایر کشورها که مطابق اصول هفتاد و هفتم (۷۷) و یکصد و بیست و پنجم (۱۲۵) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران منعقد شده باشد.
ب- عرضه اوراق بهادار ریالی و ارزی به نمایندگی دولت در بازارهای داخلی و بینالمللی
تبصره ۱- اجرای این ماده نباید موجب ایجاد تعهدات مالی برای بانک مرکزی شود.
تبصره ۲- بانک مرکزی نباید اوراق منتشر یا تضمینشده توسط دولت یا شرکتهای دولتی را بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم در بازار (عرضه) اولیه خریداری کند.
ماده ۴۹-
الف- کلیه حسابهای بانکی اعم از ریالی و ارزی دولت و دستگاههای موضوع ماده (۲۹) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵/۱۲/۱۴ و مستثنیات آن، صرفاً از طریق خزانهداری کل کشور و نزد بانک مرکزی افتتاح و نگهداری میشود. دستگاههای یادشده موظفند کلیه دریافتها (اعم از اینکه از محل بودجه عمومی دولت، بودجه اختصاصی و یا سایر محلها تأمین شده باشد) و پرداختهای خود را فقط از طریق حسابهای افتتاحشده نزد بانک مرکزی انجام دهند.
ب- دولت و کلیه اشخاص مذکور در بند «الف» این ماده موظفند آخرین وضعیت مطالبات، بدهیها و تعهدات خارجی خود را در چهارچوب دستورالعملی که به تصویب هیئتعالی میرسد، به بانک مرکزی اطلاع دهند. اطلاع بانک مرکزی از بدهیهای خارجی دولت یا اشخاص حقیقی و حقوقی بههیچوجه به معنی تضمین و یا بازپرداخت آنها توسط بانک مرکزی نمیباشد.
پ- رئیسکل موظف است در گزارش موضوع جزء (۵) بند «ب» ماده (۱۰) این قانون، آخرین وضعیت مطالبات، بدهیها و تعهدات خارجی دولت و دستگاههای اجرائی را به اطلاع مقامات مذکور در فراز پایانی آن ماده رسانده و پیشنهادهای لازم را ارائه کند.
ماده ۵۰-
الف- بانک مرکزی میتواند با رعایت اصول پنجاه و دوم (۵۲) و پنجاه و سوم (۵۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به دولت تنخواه پرداخت نموده یا اوراق مالی قابل معامله در بازار سرمایه که از سوی خزانه و با سررسیدِ تا پایان همان سال منتشرشده را در عرضه اولیه از دولت خریداری کند. دولت موظف است تنخواه دریافتی را حداکثر تا پایان همان سال تسویه کند.
ب- مجموع ماندهتنخواه دریافتشده دولت یا اوراق دولتی کوتاهمدت خریداریشده در عرضه اولیه (موضوع بند «الف» این ماده ) در سال اول اجرای این قانون نباید از سه درصد (۳٪) بودجه عمومی مصوب دولت در همان سال تجاوز کند. سقف مزبور از سال دوم به بعد سالانه نیم واحد درصد (۰.۵٪) کاهش مییابد تا حداکثر به یک درصد (۱٪) برسد.
پ- در صورت عدم تسویه ریالی تنخواه در مهلت مقرر در بند «الف» این ماده، پرداخت هرگونه تنخواه جدید به دولت توسط بانک مرکزی ممنوع است.
ماده ۵۱- رئیسکل، نماینده جمهوری اسلامی ایران در صندوق بینالمللی پول و سایر نهادهای پولی بینالمللی است. انجام کلیه وظایف و اعمال اختیاراتی که بهموجب قانون اجازه مشارکت دولت ایران در مقررات کنفرانس منعقده در بِرتِنوودز مربوط به تأسیس صندوق و بانک بینالمللی مصوب ۱۳۲۴/۱۰/۶ به بانک ملی ایران واگذار شده است، با رعایت قوانین و موازین شرعی با بانک مرکزی میباشد.
ماده ۵۲-
الف- دولت باید در تهیه پیشنویس لوایح، تصویبنامهها و برنامههای اقتصادی و مالی از جمله عملیات ارزی، بودجهریزی و تأمین مالی بخش عمومی از داخل و خارج و تضامین آن، با بانک مرکزی مشورت کند.
ب- رئیسکل میتواند بدون حق رأی در جلسات هیئتوزیران شرکت کند.
پ- بانک مرکزی موظف است نظرات کارشناسی خود را در خصوص طرحها و لوایحی که سطح عمومی قیمتها، ارزش پول ملی و وضعیت نظام بانکی را تحت تأثیر قرار میدهد، به مجلس شورای اسلامی ارائه کند.
ت- رئیسکل موظف است نظر هیئتعالی در خصوص آثار لوایح تقدیمی دولت به مجلس شورای اسلامی، از جمله لوایح برنامه پنجساله توسعه و لوایح بودجه سالانه بر هر یک از اهداف مذکور در بند «ب» ماده (۳) این قانون را کتباً به رئیسجمهور اعلام کند. نظرات بانک مرکزی در این خصوص، به پیوست لایحه موردنظر به مجلس شورای اسلامی ارسال میشود. همچنین رئیسکل موظف است نظر هیئتعالی در خصوص آثار طرحها و پیشنهادهای نمایندگان بر اهداف مذکور در بند «ب» ماده (۳) این قانون را کتباً به رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کند.
ماده ۵۳-
الف- رئیس کل موظف است در اردیبهشت و آبان هر سال، گزارش عملکرد و برنامههای بانک مرکزی مشتمل بر سیاستهای پولی، ارزی و اعتباری، نظارت بانکی، تحولات اقتصادی، دلایل انحراف احتمالی نرخ تورم و سایر متغیرهای هدف از پیشبینیهای ارائهشده در گزارش قبلی، عملکرد بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور در حمایت از تولید، اشتغال و رشد اقتصادی و وضعیت سلامت و ثبات نظام بانکی را که به تصویب هیئتعالی رسیده است، بهصورت مکتوب به رئیس و نمایندگان مجلس شورای اسلامی ارائه و بخشهای غیرمحرمانه آن را برای اطلاع عموم منتشر نماید.
ب- در صورت درخواست هیئترئیسه مجلس، رئیسکل موظف است برای تبیین گزارش موضوع بند «الف» این ماده در صحن مجلس حضور یابد.
فصل نهم: سیاستهای رسانهای و اطلاعرسانی
ماده ۵۴-
الف- بانک مرکزی موظف است از ابزارهای ارتباطی مناسب برای مدیریت انتظارات و تحقق اهداف مندرج در ماده (۳) این قانون استفاده کند. سیاستهای رسانهای و اطلاعرسانی بانک مرکزی به پیشنهاد رئیسکل به تصویب هیئتعالی میرسد. مسؤولیت اعلام سیاستها و مواضع بانک مرکزی در چهارچوب سیاستهای رسانهای و اطلاعرسانی مصوب، با رئیسکل است.
ب- بانک مرکزی موظف است حداقل ماهی یک بار، آمارهای اقتصادی و اطلاعات نظام بانکی را در چهارچوب مقررات مصوب هیئتعالی، برای عموم منتشر کند.
پ- بانک مرکزی موظف است صورتهای مالی و شاخصهای عملکردی «اشخاص تحت نظارت» را در بازههای زمانی مشخص در چهارچوب مقررات مصوب هیئتعالی، برای عموم منتشر کند.
ت- حداقل یک بار در سال صورتهای مالی بانک مرکزی پس از ارائه گزارش حسابرسی هیئت نظار و تصویب مجمععمومی بانک مرکزی با رعایت قواعد محرمانگی برای عموم منتشر میشود.
تبصره- موارد غیرقابل انتشار، بر اساس قواعد و ترتیبات مذکور در ماده (۱۱) این قانون معین میشود.
فصل دهم: شخصیت حقوقی و سرمایه
ماده ۵۵-
الف- بانک مرکزی دارای شخصیت حقوقی و مالی مستقل است و با ترتیباتی که در این قانون و در موارد مسکوت در این قانون، در سایر قوانین پیشبینی شده، اداره میشود.
ب- مرکز اصلی بانک مرکزی در تهران است. بانک مرکزی میتواند با موافقت هیئتعالی در داخل و خارج از کشور شعبه یا دفتر نمایندگی دایر کند، یا به اشخاص حقیقی یا حقوقی برای انجام امور غیرحاکمیتی که به تشخیص هیئتعالی قابل واگذاری و برونسپاری است، نمایندگی اعطا کند.
پ- سال مالی بانک مرکزی از ابتدای فروردین هرسال آغاز میشود و در پایان اسفند همان سال خاتمه مییابد.
ت- انحلال بانک مرکزی فقط بهموجب قانون امکانپذیر است.
ماده ۵۶-
الف- سرمایه بانک مرکزی متشکل از سرمایه پرداختشده، اندوخته قانونی، مازاد حاصل از ارزیابی خالص داراییهای خارجی و سایر اندوختههای احتیاطی است. داراییهای بانک مرکزی در برابر تعهدات دولت، قابل واگذاری، ترهین یا مصادره نمیباشد.
ب- بانک مرکزی موظف است سالانه پنجاهدرصد (۵۰٪) سود خالص قبل از مالیات خود را به حساب اندوخته قانونی منظور کند و باقیمانده را پس از کسر بخشی از سود جهت منظور نمودن به اندوخته احتیاطی که به پیشنهاد رئیسکل بانک و تصویب مجمععمومی تعیین خواهد شد و پس از اجرای حکم مذکور در تبصره (۱) ماده (۲۹) این قانون به دولت پرداخت کند. پرداخت سود توسط بانک مرکزی به دولت قبل از تصویب صورتهای مالی بانک مرکزی و قبل از اجرای تبصره مذکور ممنوع است. همچنین، هر سهسال یکبار پنجاهدرصد (۵۰٪) موجودی حساب اندوخته قانونی باید صرف افزایش سرمایه بانک مرکزی شود.
پ- اگر بانک مرکزی در نتیجه عملیات خود در طول سال مالی متحمل زیان شود، زیان مزبور باید از محل حساب اندوخته قانونی تأمین شود. اگر میزان حساب اندوخته قانونی برای پوشش کل زیان کافی نباشد، دولت باید ظرف سیروز از زمان تصویب صورتهای مالی توسط مجمععمومی بانک مرکزی، به میزان کسری، اوراق بهادار دولتی (سند بدهی دولت به بانک مرکزی) در اختیار بانک مرکزی قرار دهد.
تبصره ۱- اوراق موضوع این ماده قابل عرضه در بازار و واگذاری به غیر نیست و در صورت سودآوری بانک مرکزی در سالهای بعد، متناسباً به دولت عودت داده میشود.
تبصره ۲- اوراق موضوع این ماده و اوراق موضوع بند «پ» ماده (۵۷) این قانون از حدود و مقررات مربوط به انتشار اوراق بهادار دولتی در قوانین برنامه و بودجههای سنواتی مستثنی است.
ماده ۵۷-
الف- تغییرات سالانه ارزش خالص ذخایر بینالمللی بانک مرکزی اعم از طلا، حق برداشت مخصوص (اس.دی.آر)، ارز یا سایر داراییهای خارجی بانک مرکزی برحسب ریال، در «حساب تسعیر داراییها و بدهیهای خارجی بانک مرکزی» ثبت میشود.
ب- چنانچه حساب تسعیر داراییها و بدهیهای خارجی بانک مرکزی بستانکار شود، ماندهحساب مزبور قابلبرداشت نیست و در پایان همان سال مالی به حساب اندوخته قانونی بانک مرکزی منتقل میشود.
پ- درصورتیکه بانک مرکزی در نتیجه تغییرات ارزش داراییها و بدهیهای خارجی خود برحسب ریال در دوره مورد گزارش با زیان مواجه شده باشد و ماندهحساب تسعیر داراییها و بدهیهای خارجی بانک مرکزی برای پوشش زیان کافی نباشد، باقیمانده زیان از محل حساب اندوخته قانونی برداشت میشود. چنانچه ماندهحساب اندوخته قانونی نیز برای پوشش زیان کافی نباشد، دولت باید ظرف سی روز از زمان تصویب صورتهای مالی توسط مجمععمومی بانک مرکزی، اوراق بهادار دولتی (سند بدهی دولت به بانک مرکزی) به میزان باقیمانده زیان، در اختیار بانک مرکزی قرار دهد. اوراق مزبور در صورت افزایش ماندهحساب تسعیر داراییها و بدهیهای خارجی بانک مرکزی یا حساب اندوخته قانونی در سالهای بعد، به دولت عودت داده میشود.
ت- ماندهحساب تسعیر داراییها و بدهیهای خارجی بانک مرکزی، سود محقق شده نیست و مشمول مالیات نمیباشد.
فصل یازدهم: پول و نظام پرداخت
ماده ۵۸-
الف (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– واحد پول جمهوری اسلامی ایران، ریال است که برابر (۱۰.۰۰۰) ریال جاری و معادل یکصد «قرآن» است.
متن سابق بند الف ماده ۵۸- واحد پول جمهوری اسلامی ایران، ریال است.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– برابری پول های خارجی نسبت به ریال و نرخ خرید و فروش ارز توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب نظام ارزی حاکم موضوع ماده (۴۴) این قانون و با رعایت ذخایر ارزی و تعهدات قانونی کشور محاسبه و اعلام میشود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– دوره گردش موازی و اعتبار همزمان «ریال» و «ریال جاری» که در این قانون دوره گذار نامیده می شود حداکثر سه سال با رعایت تبصره (۴) این ماده میباشد. طریقه جمع آوری و شرایط خروج اسکناس ها و سکه های ریال جاری از جریان، بر طبق بندهای «خ» و «د» این ماده حسب مورد، تعیین یا اجرا می شود.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– پس از پایان دوره گذار، تعهداتی که پیش از این بر اساس واحد پول ریال جاری ایجاد شده است، تنها به «پول ریال» و یا اجزای آن (قران) قابل ایفا است.
تبصره ۴ (الحاقی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است ظرف دو سال از تاریخ لازمالاجرا شدن این قانون ترتیبات اجرایی لازم را جهت آغاز دوره گذار فراهم کند. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است آغاز دوره گذار را از طریق روزنامه رسمی، درگاه های الکترونیکی و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به صورت عمومی اعلام کند.
تبصره ۵ (الحاقی ۱۴۰۴/۰۸/۱۱)– آیین نامه اجرایی این ماده ظرف سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن آن توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهیه میشود و پس از تأیید هیأت عالی به تصویب هیأت وزیران می رسد.
ب- امتیاز انتشار پول رایج کشور منحصراً در اختیار بانک مرکزی است.
پ- انتشار اسکناس، مسکوک و سایر انواع پول رسمی جمهوری اسلامی ایران توسط بانک مرکزی در چهارچوب دستورالعملی خواهد بود که به تصویب هیئتعالی میرسد.
ت- فقط پول رایج که در تاریخ تصویب این قانون در جریان بوده و یا طبق قانون انتشار مییابد، رواج قانونی داشته و به مبلغ اسمی، قوه اِبراء دارد.
ث- تسویه هرگونه دین و یا بدهی فقط با پول رایج کشور امکانپذیر است، مگر آنکه قانون، شیوه دیگری را تعیین کرده یا با رعایت مقررات، ترتیب دیگری بین بدهکار و بستانکار توافق شده باشد.
ج- انجام عملیات تسویه بین مؤسسات اعتباری در شبکه بانکی کشور منحصراً برعهده بانک مرکزی است.
چ- مبلغ و مشخصات ظاهری و فنی انواع پولهای رسمی جمهوری اسلامی ایران به پیشنهاد رئیسکل و تصویب هیئتعالی تعیین میشود.
ح- اسکناسهای منتشرشده بانک مرکزی با امضای رئیسکل و وزیر امور اقتصادی و دارایی معتبر خواهد بود.
خ- شرایط و ترتیبات جایگزین نمودن اسکناسها، مسکوکات و سایر انواع پولهای رسمی جمهوری اسلامی ایران با اسکناسها، مسکوکات و سایر انواع پول که از جریان خارج میشوند بهوسیله هیئتعالی تعیین میشود. معادل ارزش اسکناسها، مسکوکات و سایر انواع پول خارج از جریان که صاحبان آنها در مهلت مقرر برای تبدیل آن مراجعه نکردهاند، به حساب درآمدهای بانک مرکزی منظور میشود.
د- تعهد بانک مرکزی در مقابل اسکناسها، مسکوکات و سایر انواع پولهای رسمی منتشر یا ایجاد شده توسط بانک مرکزی، منحصر به پرداخت پول رایج کشور است.
ذ- اسکناسها و مسکوکات مجعول یا تقلبی مکشوفه در سراسر کشور، برای امحاء باید در اختیار بانک مرکزی قرار گیرد.
ر- کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط به انواع پولهای رسمی منتشر یا ایجاد شده توسط بانک مرکزی، متعلق به بانک مرکزی است. از تاریخ اجرای این قانون انجام هرگونه تبلیغ تجاری بر روی اسکناس و مسکوک یا استفاده از طرح و مشخصات ویژه انواع پولهای رسمی جمهوری اسلامی ایران ممنوع و مستوجب مجازات درجه شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی است.
ماده ۵۹- مسؤولیت انحصاری ابلاغ دستورالعملهای موردنیاز در حوزه نظامهای پرداخت، فناوریهای نوین مالی مرتبط با ابزارهای پرداخت و رمزپول و همچنین نهادهای فعال در این حوزهها بر عهده بانک مرکزی است. نهادهای فعال در زمینههای یادشده «اشخاص تحت نظارت» بانک مرکزی تلقی شده و تأسیس و فعالیت آنها منوط به اخذ مجوز از بانک مرکزی است. همچنین این نهادها موظفند حسب درخواست بانک مرکزی، کلیه اطلاعات، آمار و اسناد خود را به ترتیب موردنظر بانک مرکزی در اختیار آن بانک قرار دهند.
فصل دوازدهم: مدیریت تعارض منافع در بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور
ماده ۶۰- اعضای مجمععمومی، هیئتعالی و شوراهای تخصصی ذیل آن، هیئتعامل، هیئت نظار، شورای فقهی، هیئت انتظامی، مدیران و سایر کارکنان مؤثر بانک مرکزی به تشخیص هیئت نظار مشمول احکام زیر هستند:
الف- در ابتدا و انتهای دوره مسؤولیت، باید «کاربرگ عدم تعارض منافع» را تکمیل نموده و به رئیس هیئت نظار تحویل دهند. رئیس هیئت نظار موظف است کاربرگهای تکمیل شده را برای رئیس قوه قضائیه ارسال کند.
اطلاعات زیر باید در کاربرگ عدم تعارض منافع درج گردد:
۱- فهرست داراییهای خود، همسر و فرزندان در زمان آغاز مسؤولیت در بانک مرکزی
۲- فعالیتهای اقتصادی، مالی، تجاری و مشاغل تماموقت یا پارهوقت خود، همسر و فرزندان در پنجسال گذشته
ب- درصورتیکه انجام امور محوله و شرکت در جلسات و رأیگیریها به نوعی مرتبط با منافع خود فرد یا بستگان درجه یک او باشد، باید موضوع را قبلاً بهصورت مکتوب به رئیس هیئت نظار اعلام نماید.
پ- افراد مذکور در صدر این ماده که طبق قانون باید بهصورت تماموقت در خدمت بانک مرکزی باشند، نمیتوانند همزمان شغل یا سمت موظف یا غیرموظف اعم از مدیریتی، کارشناسی یا مشاورهای در بخش دولتی یا غیردولتی داشته باشند. این ممنوعیت شامل موارد مستثنی شده ذیل اصل یکصد و چهل و یکم (۱۴۱) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نمیشود.
ت- اشخاص موضوع این ماده و همسر و فرزندان آنها نباید سهامدار مؤثر، عضو هیئتمدیره، هیئتعامل یا مشاور «اشخاص تحت نظارت» باشند.
ث- درصورتیکه والدین، پدربزرگ، مادربزرگ، همسرِ فرزند، فرزندِ فرزند، برادر یا خواهر اشخاص مذکور در صدر این ماده با یکی از «اشخاص تحت نظارت» دارای ارتباط مدیریتی یا مشاورهای بوده یا سهامدار مؤثر آنها باشند، شخص مزبور موظف است موضوع را کتباً به رئیس هیئت نظار اطلاع دهد.
ج- انجام کار دائم یا موقت برای «اشخاص تحت نظارت» یا ارائه هرگونه خدمت به آنها، توسط اعضای هیئتعالی، هیئتعامل و هیئتهای انتظامی پس از پایان دوره عضویت آنها به مدت سهسال و برای سایر اشخاص موضوع این ماده به مدت دو سال ممنوع است. در صورت عدم دریافت حقوق از محل دیگر یا عدم دریافت مستمری بازنشستگی، بانک مرکزی موظف است به این افراد حقوقی معادل میانگین دریافتی آنها در سال پایانی پرداخت کند. دریافت حقوق از محل دیگر جرم محسوب میشود و مجرم به پرداخت پنج برابر مبالغ دریافتی از بانک مرکزی پس از پایان خدمت، محکوم میگردد.
تبصره- مدیران و کارکنان سایر دستگاههای نظارتی که حسب تشخیص هیئت نظار در سهسال آخر قبل از بازنشستگی یا پایان خدمت مستقیماً با «اشخاص تحت نظارت» در ارتباط بودهاند نمیتوانند به مدت سهسال، با آنها رابطه کاری اعم از مدیریتی، مشاورهای و مانند آن برقرار کنند. مرتکب، به تمام یا بخشی از مجازاتهای درجه چهار موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میشود.
چ- درصورتیکه معلوم شود افراد موضوع این ماده در زمان تصدی مسؤولیت در بانک مرکزی یا طی دوره ممنوعیتِ پس از پایان مسؤولیت، با «اشخاص تحت نظارت» همکاری داشتهاند، علاوه بر الزام به پرداخت کلیه حقوق و مزایای دریافتی در دوران مسؤولیت و ممنوعیت، به مجازات درجه چهار موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میشوند.
ح- مقررات مربوط به برقراری رابطه مالی (مانند سپردهگذاری، دریافت تسهیلات، دریافت ضمانتنامه و گشایش اعتبار اسنادی) فیمابین افراد موضوع این ماده، همسر و فرزندان آنها و شرکتهایی که افراد موضوع این ماده، همسر یا فرزندان آنها مدیر یا سهامدار مؤثر آن شرکتها هستند، با «اشخاص تحت نظارت»، توسط رئیسکل تهیه میشود و به تصویب مجمععمومی میرسد.
خ- اشخاص موضوع این ماده موظفند ضمن رعایت مقررات مذکور در بند «ح» این ماده، هرگونه رابطه مالی خود، همسر و فرزندانشان با «اشخاص تحت نظارت» و نیز هرگونه رابطه مالی شرکتهایی که آنها، همسر یا فرزندانشان مدیر یا سهامدار مؤثر آن شرکتها هستند را با «اشخاص تحت نظارت» که مبلغ آن از مبلغی که هیئت نظار در ابتدای هر سال تعیین میکند، بیشتر باشد، به هیئت نظار اعلام کنند. عدم اعلام موارد فوق در صورت اطلاع، جرم محسوب و مرتکب به مجازات درجه شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم میگردد.
د- در صورت احراز تخلف در عمل به احکام بندهای «الف» تا «ث» این ماده توسط هیئت نظار، شخص متخلف به پرداخت پنج برابر حقوق و مزایای دریافتی از زمان وقوع تخلف محکوم میشود.
فصل سیزدهم: سایر مقررات
ماده ۶۱- هرگونه دعوی که منشأ آن اقداماتی باشد که بانک مرکزی بهموجب اختیارات قانونی خود انجام میدهد، قابل طرح علیه کارکنان بانک مرکزی نبوده و باید به طرفیت بانک مرکزی صورت پذیرد. در مواردی که به تشخیص مرجع قضائی، اقدامات نظارتی بانک مرکزی خارج از چهارچوب قوانین و مقررات بوده و موجب ایراد خسارت به «اشخاص تحت نظارت» یا اشخاص ثالث شده باشد، خسارت وارده توسط بانک مرکزی جبران میشود. درصورتیکه ایراد خسارت به «اشخاص تحت نظارت» یا اشخاص ثالث، با تشخیصِ مرجع قضائی، ناشی از تقصیر مدیران یا کارکنان بانک مرکزی باشد، حسب مورد از طریق هیئت رسیدگی به تخلفات اداری یا دستگاه قضائی به ادعای مطروحه علیه آنان رسیدگی خواهد شد.
ماده ۶۲-
الف- کلیه وزارتخانهها، مؤسسات و شرکتهای دولتی از جمله شرکتهای دولتی مستلزم ذکر نام و نهادهای عمومی غیردولتی، قوه قضائیه، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مکلف به همکاری با بانک مرکزی برای اجرای این قانون هستند.
دستگاههای یادشده موظفند با رعایت قوانین و مقررات مربوط به محرمانگی اطلاعاتی را که به تشخیص هیئتعالی برای انجام وظایف بانک مرکزی لازم است، در اختیار آن بانک قرار دهند. مستنکف، به انفصال از خدمت از یک تا پنجسال محکوم میشود. در اجرای حکم این بند رعایت اصول پنجاه و هفتم (۵۷) و یکصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران الزامی است.
ب- «اشخاص تحت نظارت» موظفند اطلاعات مورد درخواست بانک مرکزی را در چهارچوبی که بانک مرکزی تعیین میکند، در اختیار آن بانک قرار دهند. هریک از اعضای هیئتمدیره و هیئتعامل «شخص تحت نظارت» که از ارائه اطلاعات مورد درخواست بانک مرکزی خودداری کند، از مسؤولیت عزل و به مجازات حداکثر یکسال حبس محکوم خواهد شد.
پ- بانک مرکزی موظف است اطلاعاتی را که بهموجب قوانین، موظف به ارائه آنها به سایر دستگاهها از جمله واحد اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی کشور است، بهصورت مؤثر در اختیار آن دستگاهها قرار دهد. استنکاف از اجرای این حکم توسط هریک از مدیران یا کارکنان بانک مرکزی موجب انفصال از خدمت تا پنجسال خواهد شد.
ماده ۶۳- انجام اقدامات زیر توسط بانک مرکزی ممنوع است:
الف- تضمین بدهیهای دولت، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی یا هر شخص دیگر یا اعطای تسهیلات به آنان، جز در مواردی که در این قانون مجاز شده است.
تبصره- تضمین بدهیهای خارجی دولت که با تصویب مجلس شورای اسلامی ایجادشده پس از اخذ وثیقه کافی به تشخیص هیئتعالی بلامانع است.
ب- اعطای تسهیلات یا خطوط اعتباری به مؤسسات اعتباری بدون اخذ وثیقه کافی
پ- اقدام به افتتاح حساب و انجام عملیات بانکی برای اشخاصی که بهموجب قانون یا به حکم دادگاه افتتاح حساب و انجام عملیات بانکی برای آنها ممنوع است.
ت- انجام فعالیت اقتصادی و تجاری صرفاً به قصد کسب سود یا انجام ندادن تکالیف قانونی صرفاً به دلیل ورود هزینه یا زیان مالی یا غیرمالی
ماده ۶۴- احکام این قانون بر کلیه «اشخاص تحت نظارت» اعم از خصوصی، تعاونی، دولتی و عمومی غیردولتی حاکم است.
ماده ۶۵- جریمههای نقدی مذکور در این قانون، در پایان تیرماه هرسال، متناسب با شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفکننده اعلامی از سوی بانک مرکزی، توسط هیئتعالی تعدیل میگردد. وجوه ناشی از اعمال جریمه نقدی علیه «اشخاص تحت نظارتِ» متخلف، به حساب درآمد عمومی واریز شده و دولت موظف است با پیشبینی آن در بودجه سالانه، معادل آن را از طرف خزانهداری کل به حساب صندوق ضمانت سپردهها واریز نماید. بانک مرکزی موظف است گزارش عملکرد این ماده مشتمل بر میزان جرائم تعدیلشده و میزان وجوه ناشی از اعمال جریمه نقدی را در مردادماه هر سال به مجلس شورای اسلامی ارائه نماید.
ماده ۶۶- هرگونه تغییر یا اصلاح ضمنی این قانون، باید با ذکر شناسه تخصصی آن باشد.
ماده ۶۷-
الف- این قانون، اصلاح قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱/۴/۱۸ با اصلاحات و الحاقات بعدی است. از تاریخ لازمالاجرا شدن این قانون، مواد (۱) تا (۱۷)، بندهای «ب»، «ج» و «د» ماده (۱۸)، مواد (۱۹) تا (۲۶)، (۳۹)، (۴۰) و (۴۲) تا (۴۴) قانون مذکور، نسخ میشود.
کلیه وظایف و اختیاراتی که در قوانین برای شورای پول و اعتبار تعیین شده به هیئتعالی منتقل میشود.
ب- این قانون ششماه پس از ابلاغ به رئیسجمهور لازمالاجراست. رئیسکل موظف است در مهلت یادشده، دستورالعملهای اجرائی مورد نیاز را به تصویب هیئتعالی برساند. دستورالعملهایی که قبلاً توسط بانک مرکزی ابلاغ شده، مشروط بر اینکه به تشخیص رئیسکل با مفاد این قانون معارض نباشد، همچنان لازمالاجرا خواهد بود.
قانون فوق مشتمل بر شصت و هفت ماده و چهل تبصره در جلسه علنی روز سهشنبه مورخ ۱۴۰۲/۳/۳۰ مجلس شورای اسلامی، تصویب و در تاریخ ۱۴۰۲/۸/۱۷ از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأیید تبصره (۲) ماده (۴) و اصلاح بند «الف» ماده (۷) و مواد (۱۸)، (۲۲) و (۶۶) موافق با مصلحت نظام تشخیص داده شد.
تازههای قوانین:
قانون اداره امور شرکت های بیمه
قانون الزامات و احکام مورد نیاز قوانین بودجههای سنواتی
قانون تفسیر جزء ۱-۲ بند الف ماده ۴۶ قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران
فهرست جامع قوانین و احکام نامعتبر
شیوهنامه نحوه جذب، آموزش، صدور، تمدید و لغو پروانه داوری و ضوابط تأسیس نهادهای داوری
لایحه قانونی راجع به تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش
قانون موافقتنامه چهارچوب همکاری در زمینه حمل و نقل راه آهن (ریلی) بین وزارت راه و شهرسازی دولت جمهوری اسلامی ایران و وزارت حمل و نقل و زیرساخت دولت جمهوری ترکیه
