نظریه مشورتی درخصوص نحوه محاسبه مهریه نقدی زوجه پس از فوت زوج
فهرست
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
جزئیات نظریه
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۵/۵۶
شماره پرونده: ۱۴۰۵-۹/۲-56ح
تاریخ نظریه: ۱۴۰۵/۰۴/۲۸
استعلام:
شخصی در خرداد سال ۱۳۹۵ فوت نموده است و مهریه زوجه وی که سال ۱۳۵۳ ازدواج نموده است، سی هزار تومان است؛ در چنین فرضی مهریه زوجه چگونه محاسبه میشود؟
توضیح آنکه در خصوص موضوع، سه دیدگاه مختلف به شرح زیر قابل طرح است:
دیدگاه نخست:
با توجه به اینکه زوج در سال ۱۳۹۵ فوت کرده است و ماده ۳ آییننامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مصوب ۱۳/۲/۱۳۷۷ هیأت وزیران، تاریخ فوت را مبنای محاسبه قرار داده است؛ بر این اساس، اعم از آنکه زوجه مهریه خود را در سال ۱۳۹۵ مطالبه کرده باشد و یا در سال ۱۴۰۵، باید بر اساس شاخص اعلامی بانک مرکزی در سال ۱۳۹۴ مهریه وی محاسبه شود.
دیدگاه دوم:
چنانچه زوجه در خرداد ۱۳۹۵ مهریه خود را مطالبه کند، مهریه وی بر اساس شاخص سال ۱۳۹۴ محاسبه و پرداخت میشود و در سالهای بعد به دلیل تعیین شاخص سال ۱۳۹۵ دیگر نمیتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص اعلامی برای سال ۱۳۹۵ مطالبه کند (قاعده اقدام)؛ اما اگر مهریه در سال ۱۴۰۵ مطالبه شود، از آنجا که شاخص سال ۱۳۹۵ مشخص است، باید بر اساس شاخص همین سال مهریه محاسبه و پرداخت شود.
دیدگاه سوم:
چنانچه زوجه در سال ۱۳۹۵ مهریه خود را مطالبه نماید، مهریه بر اساس شاخص سال ۱۳۹۴ محاسبه میشود که در سالهای بعد به دلیل تعیین شاخص سال ۱۳۹۵ میتواند مابهالتفاوت سه ماه را بر اساس شاخص سال ۱۳۹۵ دریافت کند و در صورتی که در سال ۱۴۰۵ مهریه خود را مطالبه نماید، با توجه به مشخص بودن شاخص سال ۱۳۹۵، مهریه بر اساس شاخص همین سال محاسبه و وصول میشود.
با توجه به توضیحات فوق، خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
۱- چنانچه زوجه که همسر وی در سال ۱۳۹۵ فوت کرده است، مهریه خود را در خرداد همان سال مطالبه کند، آیا مهریه وی بر اساس شاخص سال ۱۳۹۴ محاسبه میشود؟ در سال بعد که شاخص سال ۱۳۹۵ مشخص میشود، آیا زوجه میتواند مهریه خود را تا خرداد ۱۳۹۵ مطالبه کند و یا آنکه مابهالتفاوت این چند ماه را نمیتواند در سالهای بعد مطالبه کند؟
۲- چنانچه در فرض سؤال، زوجه مهریه خود را در سال ۱۴۰۵ مطالبه کند، با توجه به اینکه شاخص سال ۱۳۹۵ (سال فوت زوج) مشخص است، مهریه زوجه باید بر اساس شاخص سال ۱۳۹۵ محاسبه شود و یا بر اساس شاخص سال ۱۳۹۴؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
۱و ۲- اولاً، منظور از شاخص سالانه موضوع ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ نرخ تورم سالانه براساس میانگین اعداد شاخص قیمت در یک سال منتهی به هر ماه میباشد؛ اما در خصوص مهریه مقصود، سال شمسی است.
ثانیاً، هرچند قانون استفساریه تبصره ذیل ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مصوب ۱۳۷۶، منظور از زمان تأدیه مهریه موضوع تبصره الحاقی ۲۹/۴/۱۳۷۶ به ماده یادشده را زمان اجرای حکم قطعی و لازمالاجرا دانسته است؛ اما نظر بر اینکه وفق تبصره یادشده، مهریه وجه رایج متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه به نسبت سال وقوع عقد پرداخت میشود، محاسبه مهریه به شرح مذکور در این تبصره مستلزم تحقق عنوان شاخص سالانه است که این عنوان صرفاً بر شاخص سال قبل از تأدیه صدق میکند و در خصوص سال زمان تأدیه، چنین شاخصی تحقق نیافته تا بر اساس آن امر محاسبه صورت گیرد.
بنابراین، همانگونه که در ماده ۲ آییننامه اجرایی این تبصره مصوب ۱۳/۲/۱۳۷۷ هیأت وزیران آمده است ملاک، متوسط شاخص بها در سال قبل و به ترتیب تعیین شده در این آییننامه است و زوج ملزم به پرداخت مهریه وجه رایج بر اساس متوسط شاخص بها در سال قبل است و مابهالتفاوت شاخص سال قبل و شاخص سالانه زمان اجرای حکم قطعی و لازمالاجرا پس از تحقق این شاخص، قابل مطالبه نمیباشد.
ثالثاً، ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی و تبصره الحاقی به آن و قانون استفساریه این تبصره در مقام بیان فرض غالب است (از حیث احتساب زمان پرداخت) و مطالبه مهریه پس از فوت زوج، تابع عمومات حاکم بر تقسیم ترکه؛ از جمله مواد ۸۶۸ و ۸۶۹ قانون مدنی است و ماده ۳ آییننامه اجرایی تبصره یادشده مصوب ۱۳/۲/۱۳۷۷ هیأت وزیران نیز همسو با عمومات اخیرالذکر است و در فرض مطالبه مهریه زوجه از ترکه زوج متوفا، از آنجا که مهریه زوجه حال بوده است و به این نحو نبوده که به واسطه فوت زوج حال شود (ماده ۲۳۱ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹)، محاسبه مهریه از ترکه زوج متوفا (موضوع ماده ۳ آییننامه اجرایی یادشده)، تابع ملاک مقرر در ماده ۲ همین آییننامه و بر اساس شاخص بها در سال پیش از فوت زوج است.
بیشتر بخوانید:
- نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵
- نظریه مشورتی درخصوص نحوه تعیین بهای خواسته در دعاوی مطالبه دیه یا استرداد طلاجات
