هوش مصنوعی جایگزین وکیل نیست/ ضرورت استفاده مسئولانه از فناوری در خدمات حقوقی

پایگاه خبری اختبار- عضو هیأت‌مدیره کانون وکلای دادگستری منطقه فارس با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی جایگزین وکیل نیست، بر ضرورت استفاده مسئولانه از این فناوری در خدمات حقوقی تأکید کرد و گفت: بهره‌گیری از هوش مصنوعی باید هم‌زمان با تدوین چارچوب‌های قانونی و حفظ محرمانگی اطلاعات موکلان انجام شود.

به گزارش اختبار به نقل از ایسنا، علی شایان‌منش با اشاره به نقش روزافزون هوش مصنوعی در حوزه‌های تخصصی، اظهار کرد: نباید مسئله هوش مصنوعی را صرفاً از زاویه جایگزینی انسان با ماشین بررسی کرد، بلکه باید به این فناوری به عنوان ابزاری برای تقویت توانمندی متخصصان نگاه کرد.

وی افزود: هوش مصنوعی بیش از آنکه جایگزین وکیل، پزشک، مهندس یا سایر متخصصان باشد، می‌تواند به عنوان یک «ضریب‌دهنده تخصص» عمل کند و توانایی متخصصان را در تحلیل، پردازش و استفاده از اطلاعات افزایش دهد.

شایان‌منش در پاسخ به این پرسش که آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین وکلا شود، گفت: فردی که دانش و تجربه حقوقی ندارد، حتی با استفاده از پیشرفته‌ترین سامانه‌های هوش مصنوعی نیز نمی‌تواند پیچیدگی‌های یک پرونده، آثار حقوقی یک قرارداد یا ظرافت‌های دادرسی را به‌درستی درک و تحلیل کند.

وی ادامه داد: در مقابل، همین ابزار در اختیار یک وکیل متخصص می‌تواند بهره‌وری را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. بسیاری از اقداماتی که پیش از این نیازمند صرف زمان طولانی برای مطالعه قوانین، بررسی رویه قضایی و تحلیل اسناد بود، اکنون می‌تواند با کمک فناوری در زمان کوتاه‌تری انجام شود و فرصت بیشتری برای تحلیل حقوقی، استدلال و دفاع مؤثر در اختیار وکیل قرار دهد.

عضو هیأت‌مدیره کانون وکلای دادگستری فارس با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی جایگزین قضاوت حرفه‌ای انسان نیست، اظهار کرد: تشخیص درست، انتخاب راهبرد حقوقی، مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای و تصمیم‌گیری نهایی همچنان بر عهده انسان متخصص است. هوش مصنوعی می‌تواند دستیار قدرتمندی باشد، اما تصمیم‌گیرنده نهایی نیست.

وی درباره اهمیت این موضوع در حرفه وکالت نیز گفت: وکیل باید با تکیه بر دانش حقوقی، تجربه حرفه‌ای و تحلیل دقیق، میان قوانین، رویه قضایی، منافع موکل، اصول اخلاقی و واقعیات هر پرونده تعادل برقرار کند. این فرآیند نیازمند درک انسانی و مسئولیت‌پذیری است که در شرایط فعلی قابل واگذاری به سامانه‌های هوشمند نیست.

شایان‌منش با اشاره به چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در حوزه حقوقی، بیان کرد: استفاده از این فناوری بدون ضابطه می‌تواند مخاطراتی مانند افشای اطلاعات محرمانه، ابهام در مسئولیت ناشی از خطاهای سامانه‌های هوشمند و اتکای بیش از حد به پاسخ‌هایی که ممکن است ناقص یا نادرست باشند، ایجاد کند.

وی ادامه داد: بنابراین، رویکرد صحیح نه مقاومت در برابر هوش مصنوعی است و نه اعتماد مطلق به آن؛ بلکه باید استفاده‌ای مسئولانه و آگاهانه از این فناوری در کنار دانش و تجربه متخصصان شکل گیرد.

عضو هیأت‌مدیره کانون وکلای دادگستری درباره ضرورت تدوین مقررات در این حوزه نیز گفت: جامعه حقوقی و قانون‌گذار باید هم‌زمان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، چارچوب‌های لازم برای استفاده صحیح از آن را نیز فراهم کنند.

وی افزود: تدوین دستورالعمل استفاده از هوش مصنوعی در خدمات حقوقی و حرفه وکالت، تعیین قواعد روشن درباره مسئولیت ناشی از خطاهای سامانه‌های هوشمند، تضمین حفظ محرمانگی اطلاعات و اسرار موکلان و آموزش کاربرد مسئولانه این فناوری به وکلا و کارآموزان وکالت، از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

شایان‌منش در پایان تأکید کرد: هوش مصنوعی اگر در خدمت متخصص قرار گیرد، می‌تواند کیفیت، سرعت و دقت خدمات حقوقی را متحول کند؛ اما اگر جایگزین تخصص تلقی شود، ممکن است نه‌تنها موجب ارتقای عدالت نشود، بلکه اعتماد عمومی به نظام حقوقی را نیز با چالش مواجه کند. ارزش واقعی این فناوری در جایگزینی قضاوت انسانی نیست، بلکه در تقویت توان تحلیل و فراهم کردن امکان تصمیم‌گیری بهتر برای متخصصان است.