قانون ایمنی راه‌ها و راه آهن
مصوب ۱۳۴۹/۰۴/۰۷
قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن
مصوب ۱۳۴۹/۰۴/۰۷
با اصلاحات و الحاقات بعدی
فایل پی دی اف قانون را از اینجا میتوانید دانلود کنید
مستندات مرتبط
ماده ۱ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– آزادراه به راهی اطلاق می‌شود که حداقل دارای دو خط اتومبیل‌رو و یک شانه حداقل به عرض ۳ متر برای هر طرف رفت و برگشت بوده و دو طرف آن به نحوی محصور و در تمام طول آزادراه از هم کاملا مجزا باشد و ارتباط آن‌ها با هم فقط به وسیله راه‌های فرعی که از زیر یا بالای آزادراه عبور کند تأمین شود و هیچ راه دیگری آن را قطع نکند.
ماده ۲ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– هر آزادراه که با خصوصیات فوق ساخته شده یا بشود از تاریخی که وزارت راه و ترابری اعلام کند مشمول مقررات این قانون می‌باشد.
ماده ۳ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت راه و ترابری مکلف است در هر آزادراه حداقل و حداکثر سرعت هم‌چنین انواع وسایط نقلیه‌ای که عبور آن‌ها مجاز نیست با نصب علایم مشخص کند و نیز کلیه علایم مربوط به مقررات رانندگی و محل‌های توقف مجاز و سایر علایم لازم را که برای پیشگیری از خطرات احتمالی تصادف لازم است در طول راه برای اطلاع رانندگان نصب کند.
ماده ۴ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– ورود و عبور عابرین پیاده و انواع وسایط نقلیه غیر مجاز و عبور دادن دام در آزادراه‌ها و هم‌چنین توقف وسایط نقلیه در خطوط عبور ممنوع است.
هرگاه به جهات مذکور حادثه‌ای واقع شود که منجر‌به‌ضرب یا جرح یا قتل یا خسارت مالی شود راننده مجاز که وسیله نقلیه او مجاز به حرکت در آزادراه باشد نسبت به موارد فوق مسئولیتی نخواهد داشت. ولی در هر حال مکلف است در صورت بروز حادثه وسیله نقلیه را در شانه سمت راست متوقف نموده و مصدوم را با وسیله نقلیه خود یا وسیله دیگر بلافاصله به اولین درمانگاه یا بیمارستان برساند و مراتب را به مأمورین انتظامی اطلاع‌دهد.
عدم مسئولیت راننده مذکور مانع استفاده شخص ثالث از مقررات بیمه نخواهد بود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۶۷/۱۰/۰۷)– وزارت راه و ترابری مکلف است محل‌های توقف ضروری مجاز وسایط نقلیه در طول آزادراه‌ها را ایجاد کند.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۶۷/۱۰/۰۷)– وسایل نقلیه غیر مجازی که به‌طور موقت و به سبب ضرورت و مأموریت‌های ضروری می‌بایست در بزرگراه تردد نمایند، فقط با اجازه وزیر راه و ترابری و یا معاونین راهداری و حمل و نقل جاده‌ای و پایانه‌ها و حمل و نقل وی و یا بالاترین مقام اجرایی ادارات کل راه و ترابری استان‌ها در حوزه استحفاظی خود و با نصب تابلو «عبور آزاد از بزرگراه» در پشت وسیله نقلیه که به وسیله پلیس راه به راننده تحویل و اخذ خواهد شد، می‌توانند وارد بزرگراه شوند. تابلو فوق‌الذکر به تعداد لازم توسط وزارت راه و ترابری تهیه و تحویل پلیس راه می‌گردد. تعیین حداقل و حداکثر سرعت این‌گونه وسایل طبق آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به تصویب وزارت راه و ترابری می‌رسد.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۶۷/۱۰/۰۷)– مأمورین سازمان‌های دولتی و انتظامی و یا افرادی که به سبب ضرورت جهت انجام مأموریت و ارائه خدمات در سطح یا حاشیه بزرگراه‌ها به صورت پیاده تردد یا توقف می‌نمایند با رعایت ضوابط ایمنی در صورت بروز حادثه از شمول حکم ماده ۴ مستثنی می‌باشند و مسئولیت راننده مقصر وسیله نقلیه مجاز که منجر به تصادف شده است، به قوت خود باقی است.
تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۶۷/۱۰/۰۷)- وسایل نقلیه غیر مجاز به عبور از آزادراه‌ها که طبق این ماده واحده مجوز عبور می‌گیرند، موظف هستند از خطوط مجاز در آزادراه‌ها عبور و مرور نمایند.
ماده ۵ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– دولت می‌تواند با تصویب کمیسیون مسکن و شهرسازی و راه و ترابری و کمیسیون امور اقتصادی و دارایی و تعاون مجلس شورای اسلامی برای آزادراه‌ها عوارض مناسبی تعیین و وصول کند.
ماده ۶ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– اقدام به هرگونه عملیاتی که موجب خرابی جاده گردد هم‌چنین ایجاد هرگونه مستحدثات یا درخت‌کاری یا زراعت یا اقدام به حفاری در‌حریم قانونی آزادراه‌ها و راه‌های اصلی و فرعی و راه‌آهن که میزان هر یک به طریق و وسایل متناسب مشخص و از طرف وزارت راه و ترابری آگهی می‌شود بدون اجازه وزارت راه و ترابری ممنوع است.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت راه و ترابری مکلف است با حضور نماینده دادسرا و در نقاطی که دادسرا نباشد با حضور نماینده دادگاه بخش این قبیل مستحدثات یا درخت‌کاری و یا زراعت و حفریات را ضمن تنظیم صورت‌مجلس رأساً قلع و آثار تجاوز را محو کند.
تبصره ۲- اشخاص ذی‌نفع می‌توانند به مراجع دادگستری مراجعه کنند. دادگاه خارج از نوبت به این‌گونه پرونده‌ها رسیدگی نموده و حکم لازم را‌صادر می‌کند.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– دادگاه با درخواست وزارت راه و ترابری در خصوص میزان خسارت و هزینه‌ها، خارج از نوبت به موضوع رسیدگی و رأی مقتضی صادر خواهد نمود.
تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– مأموران مربوط در وزارت راه و ترابری و راه‌آهن و مأموران نیروی انتظامی موظفند ضمن مراقبت به محض مشاهده وقوع تجاوز به راه‌ها و‌راه‌آهن و حریم آن‌ها مراتب را به مراجع صالح جهت اقدام لازم اطلاع دهند. مأمور یا مسئول یادشده در صورت تسامح به مجازات مربوط محکوم خواهد شد.
تبصره ۵ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه حداقل تا شعاع پانصد (۵۰۰) متر از بالادست و یک کیلومتر از پایین دست پل‌ها ممنوع است و متخلفان به مجازات مربوط محکوم خواهند شد.
ماده ۷ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– ریختن زباله، نخاله، مصالح ساختمانی، روغن موتور و نظایر آن و یا نصب و استقرار تابلو یا هر شی‌ای دیگر در راه‌ها و راه‌آهن و حریم قانونی آن‌ها در داخل یا خارج از محدوده قانونی شهرها و هم‌چنین هرگونه عملیات که موجب اخلال در امر تردد وسایل نقلیه می‌شود و نیز ایجاد راه دسترسی ممنوع است.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– مرتکبان جرایم بالا علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از سه‌ماه تا دو‌سال محکوم و چنانچه تخریبی صورت نگرفته باشد مرتکب یا مرتکبین، حسب مورد ضمن رفع موانع و رفع تجاوز و جبران خسارت وارده به یک‌ماه تا شش‌ماه حبس و یا پرداخت جزای نقدی از پانصد هزار (۵۰۰٫۰۰۰) تا پنج میلیون (۵٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال محکوم خواهند شد. در مورد اخیر با جبران خسارت تعقیب موقوف خواهد شد.
جزای نقدی مندرج در این تبصره به موجب مصوبه مورخ ۱۴۰۳/۴/۴ هیات وزیران به ۳۳٫۰۰۰٫۰۰۰ تا ۲۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ریال تعدیل شد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– ایجاد راه دسترسی به حریم و گذرگاه مناسب، درخت‌کاری و عبور دادن تأسیسات از عرض راه و راه‌آهن و نصب تابلو در حریم آن‌ها با اجازه وزارت راه و ترابری مجاز است. در موارد اضطراری به منظور ترمیم تأسیسات عمومی که از عرض راه عبور نموده است دستگاه مربوط با کسب موافقت وزارت راه و ترابری و ضمن رعایت کلیه نکات ایمنی اقدام خواهد نمود.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت راه و ترابری مکلف است نسبت به برآورد هزینه و خسارت وارده به راه‌ها و حریم آن‌ها و ابنیه فنی و علایم و تأسیسات و تجهیزات ایمنی که در اثر برخورد وسایط نقلیه و یا عبور بارهای ترافیکی و لوله‌های آب، گاز، فاضلاب و کابل برق و مخابرات و غیره و هرگونه عملیاتی که منجر به بروز هزینه و خسارت گردد، اقدام و مبالغ دریافتی را به حساب خزانه واریز و صددرصد (۱۰۰٪) آن را به منظور ایمن‌سازی راه‌ها به مصرف برساند.
ماده ۸ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– هرگاه در طول خطوط راه‌آهن از طرف رانندگان وسایل نقلیه راه‌آهن بر اثر رانندگی وسایل مزبور قتل یا جرح یا ضرب واقع شود باید وسیله نقلیه متوقف گردد و ضمن مبادرت به کمک‌های نخستین در مورد مجروحین و مصدومین صورت‌مجلس در محل حادثه به وسیله مأمورین انتظامی راه‌آهن و مأمورین مربوط راه‌آهن تنظیم و پس از تحقیقات اولیه از راننده و مطلعین در صورتی که به سبب حادثه جسد یا اجسام دیگری روی خط راه‌آهن قرار گرفته و مانع عبور قطار و وسایل نقلیه راه‌آهن باشد مأمورین پلیس انتظامی راه‌آهن آن را بمحاذات محل بخارج خط در نقطه مناسبی انتقال داده و بلافاصله قطار و وسیله نقلیه را حرکت دهند.
مأمورین پلیس انتظامی راه‌آهن موظفند آثار و علایم موجود را در محل حادثه حفظ کرده و مراتب را در صورت وقوع قتل فوراً به مقامات قضائی برای حضور و انجام تشریفات قانونی گزارش دهند.
ماده ۹ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– راه‌آهن دولتی ایران مکلف است در طول راه‌آهن معابر و گذرگاه‌های مجاز برای افراد و وسایل نقلیه را با نصب علامات مشخص کند.
ماده ۱۰ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– عبور از روی خطوط راه‌آهن و ورود در محوطه ایستگاه‌ها و کارخانه‌ها و تأسیسات فنی راه‌آهن به استثنای سکوهای مسافری و امکنه و گذرگاه‌ها و معابر مجاز واقع در ایستگاه‌ها و در طول خطوط ممنوع است جز برای آن عده از مأمورین راه‌آهن که بر حسب وظیفه مجاز به ورود و عبور می‌باشند و در صورت تخلف و بروز حادثه راه‌آهن دولتی ایران مسئول نخواهد بود.
ماده ۱۱ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– عبور هرگونه وسیله نقلیه اعم از موتوری و غیر موتوری از یک طرف خط آهن به‌طرف دیگر در غیر محل‌های مجاز ممنوع است و متخلف از این امر مسئول هرگونه پیشامد و خسارت وارده می‌باشد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۳/۰۵)– تخلف از مقررات این ماده مستوجب پانصد ریال جزای نقدی است. ترتیب رسیدگی به تخلف مزبور به نحوی است که در قانون نحوه رسیدگی به تخلفات و اخذ جرائم رانندگی مصوب سال ۱۳۵۰ مقرر گردیده و تا تشکیل گارد ترابری موضوع ماده (۱۶) قانون تغییر نام وزارت راه و ترابری افسران یا درجه‌داران دیپلمه پلیس انتظامی راه‌آهن و در نقاطی که پلیس انتظامی راه‌آهن نباشد افسران یا درجه‌داران دیپلمه پلیس راه ژاندارمری کشور وظایف مذکور در آن قانون را انجام خواهند داد و پس از تشکیل گارد ترابری حق رسیدگی به تخلفات و اخذ جرائم با افراد دیپلمه گارد مذکور خواهد بود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۳/۰۵)– هرگاه عبور وسایط نقلیه موجب خرابی یا انحراف قسمتی از ریل و هم‌چنین خاکریز و سایر تأسیسات مربوط براه‌آهن گردد، راننده وسیله نقلیه بپرداخت جزای نقدی از ۱٫۰۰۰ ریال تا ۵٫۰۰۰ ریال و جبران خسارت وارده محکوم می‌شود.
جزای نقدی مندرج در این تبصره به موجب مصوبه مورخ ۱۴۰۳/۴/۴ هیات وزیران به ۱۱٫۰۰۰٫۰۰۰ تا ۵۷٫۰۰۰٫۰۰۰ ریال تعدیل شد.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۳/۰۵)– وجوه حاصل از اجرای تبصره یک به حساب خزانه‌داری کل منظور خواهد گردید.
ماده ۱۲ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– از تاریخ تصویب این قانون غرامت موضوع ماده (۱۳) قانون کیفر بزه‌های راه‌آهن مصوب فروردین ماه ۱۳۲۰ از پانصد ریال تا پنج‌هزار ریال خواهد بود و تجاوز به محدوده ایستگاه‌ها در حکم تجاوز بحریم خط آهن می‌باشد.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– حدود ایستگاه راه‌آهن عبارت است از محوطه‌ای که مورد نیاز راه‌آهن بوده و بر اساس نقشه‌های مصوب راه‌آهن قانوناً به تصرف و تملک راه‌آهن درآمده باشد و به وسیله علایم مخصوص از طرف راه‌آهن مشخص می‌شود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– حسب درخواست شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، مرجع قضایی صالح دستور لازم را مبنی بر همکاری و نظارت مأموران نیروی انتظامی با آن شرکت جهت ایجاد نظم به منظور انسداد محل‌های تردد غیرمجاز صادر می‌کند.
ماده ۱۳ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– تبصره ذیل به ماده (۲۱) قانون بزه‌های راه‌آهن اضافه می‌شود:
تبصره– تعقیب متهم در دادگستری موکول به شکایت راه‌آهن خواهد بود.
ماده ۱۴ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– هرگاه بر اثر عبور انسان یا دام یا وسیله نقلیه‌ای که حرکت آن بستگی به راه‌آهن ندارد و برخورد آن با وسایل نقلیه مجاز راه‌آهن در روی خط آهن حادثه‌ای منجر به قتل یا جرح یا ضرب یا خسارت مالی شود راننده مجاز که بر حسب وظیفه رانندگی وسایل نقلیه راه‌آهن را روی خط آهن به عهده دارد در صورتی که نظامات و مقررات مربوط را رعایت نموده باشد مسئولیتی نخواهد داشت. عدم مسئولیت راننده مذکور مانع استفاده شخص ثالث از مقررات بیمه نخواهد بود.
ماده ۱۵ (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت راه و شهرسازی مکلف است هنگام ایجاد راه‌های جدید و راه‌آهن، گذرگاه‌های ضروری و مجاری لازم را درنظر گرفته و موجبات ارتباط دو طرف راه احداثی را به نحو مقتضی فراهم کند. وزارت پست و تلگراف و تلفن در مورد فراهم نمودن امکانات ارتباطی و وزارت نیرو در مورد تأمین روشنایی راه‌ها مکلفند حسب اعلام وزارت راه و شهرسازی و در چهارچوب مقررات موجود اقدام کنند.
ماده ۱۶ (اصلاحی ۱۳۵۱/۱۱/۰۲)– خارج از محدوده شهرها در مناطقی که هیئت وزیران تصویب و وزارت راه و ترابری اعلام می‌نماید احداث دیوار به ارتفاع بیش از یک متر در اراضی و مستحدثاتی که تا فاصله هفتاد متر از انتهاﻯ حریم راه‌آهن و آزادراه‌ها و راه‌هاﻯ اصلی واقع شده ممنوع است مگر براﻯ اراضی واقع در مسیر طوفان شن که به منظور جلوگیرﻯ از ورود توده‌هاﻯ شنی مالکین حسب مورد با اخذ پروانه از ادارات راه یا راه‌آهن می‌توانند باحداث آن اقدام نمایند. با متخلفین حسب مقررات تبصره‌هاﻯ یک و دو ماده ۶ این قانون رفتار خواهد شد.
تبصره (منسوخه ۱۳۵۱/۱۱/۰۲)– نرده‌کشی و سیم‌کشی به هر ارتفاع و احداث هر نوع ساختمان و ترمیم دیوارهاﻯ موجود در اراضی و مستحدثات فوق‌الذکر بلامانع است.
ماده ۱۷ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– ایجاد هرگونه ساختمان و دیوار کشی و تأسیسات به شعاع صد (۱۰۰) متر از انتهای حریم راه‌ها و حریم راه‌آهن‌های کشور و در طول کنار‌گذرهایی که وزارت راه و ترابری احداث نموده یا می‌نماید و یا مسئولیت نگهداری آن را به عهده دارد بدون کسب مجوز از وزارت مذکور ممنوع می‌باشد.
وزارت راه و ترابری موظف است در مورد متخلفان برابر تبصره (۱) ماده (۶) قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن اقدام کند.
با تصویب این ماده تبصره ذیل ماده (۱۵) لغو می‌گردد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت راه و ترابری مکلف است نوع کاربری زمین‌های اطراف راه‌ها و راه‌آهن های کشور به عمق صد (۱۰۰) متر را بعد از حریم قانونی آن‌ها‌تهیه و به تصویب هیأت وزیران برساند و از متقاضیانی که برحسب ضرورت وفق ماده (۱۵) همین قانون نیاز به احداث مستحدثاتی در حد فاصل فوق‌را داشته باشند وجوهی را براساس آیین‌نامه‌ای که به تأیید هیأت وزیران می‌رسد اخذ و به حساب خزانه واریز و صددرصد (۱۰۰٪) آن را به منظور ایمن‌سازی راه‌ها به مصرف برساند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– نظارت بر امر ساخت و ساز در حاشیه راه‌ها و راه‌آهن ها تا شعاع صد (۱۰۰) متر از منتهی‌الیه حریم قانونی آن‌ها توسط وزارت مذکور اعمال می‌شود.
به وزارت یادشده اجازه داده می‌شود به منظور ایجاد هماهنگی براساس موارد موضوع تبصره (۱) همین ماده نسبت به صدور مجوز ایجاد مستحدثات به متقاضیان اقدام نماید. بدیهی است متقاضیان باید سایر مجوزهای لازم را از مراجع مربوط اخذ نمایند.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– ایجاد تأسیسات عمومی نظیر خطوط آب، برق، فاضلاب، نفت، گاز، مخابرات و نظایر آن‌ها با رعایت مسائل فنی و ایمنی مربوط به هر یک، تابع آیین‌نامه‌ای است که ظرف سه‌ماه از تصویب این قانون به پیشنهاد وزیر راه و ترابری به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
ماده ۱۸ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارت جهاد سازندگی همچنان عهده‌دار وظایف مربوط به برنامه‌ریزی، احداث، نگهداری و مرمت راه‌های روستایی بوده و با متجاوزین به حریم راه‌های روستایی برابر ماده (۶) همین قانون و تبصره‌های ذیل آن اقدام خواهد نمود.
ماده ۱۹ (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارتخانه‌های راه و ترابری و جهاد سازندگی مکلفند علایم افقی و عمودی و تجهیزات ایمنی لازم را در طول هر یک از راه‌های مربوط مشخص و در محل‌های مورد نیاز نصب و اجرا نمایند.
تبصره (الحاقی ۱۳۷۹/۰۲/۱۱)– وزارتخانه‌های مذکور مکلفند برای انجام عملیات احداث و مرمت و یا نگهداری راه‌های مربوط علایم ایمنی لازم را نصب نمایند چنانچه بر اثر کوتاهی در به کار بردن علایم یاد شده خسارتی به اشخاص (حقیقی یا حقوقی) وارد شود هر یک از وزارتخانه‌های یاد شده حسب مورد موظف است از‌مطالبات پیمانکار یا اعتبارات جاری و عمرانی وزارتخانه، خسارت وارده را پرداخت نماید و چنانچه مأموران دولت یا پیمانکاران مرتکب تقصیر شده باشند، دولت خسارت پرداخت شده را از آن‌ها استیفا خواهد نمود.
قانون فوق مشتمل بر چهارده ماده و پنج تبصره پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ روز شنبه ۱۳۴۹/۰۳/۳۰ در جلسه روز یک‌شنبه هفتم تیر ماه یک‌هزار و سیصد و چهل و نه شمسی به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
رئیس مجلس شورای ملی – عبداله ریاضی
تازه های قوانین:
قانون ملی توسعه هوش مصنوعی
اصلاح اساسنامه صندوق حمایت از فرصت‌های شغلی افراد دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور
قانون حمایت از انقلاب اسلامی مردم فلسطین
قانون الزام دولت به حمایت همه جانبه از مردم مظلوم فلسطین
قانون اصلاح موادی از قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب ۱۳۷۸
قانون تفسیر بند (۲) قانون اصلاح موادی از قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب ۱۳۷۸/۱۰/۱۳
قانون حمایت از صنعت برق کشور
