آئین‌نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست
مصوب ۱۳۵۴/۱۲/۰۳ هیات وزیران
آئین‌نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست
مصوب ۱۳۵۴/۱۲/۰۳ هیات وزیران
مستندات مرتبط
هیئت وزیران در جلسه مورخ ۳/۱۲/۱۳۵۴ بنا به پیشنهاد شماره ۲۰۹۲–۹۴ مورخ ۳/۱۰/۱۳۵۴ سازمان حفاظت محیط زیست به استناد ماده ۲۱ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، آئین‌نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست را به شرح زیر تصویب نمودند:
فصل اول– تعاریف
ماده ۱– سازمان حفاظت محیط زیست و شورای عالی حفاظت محیط زیست در این آئین‌نامه بترتیب سازمان و شورای عالی نامیده می‌شوند.
ماده ۲– پارک ملی به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع و بیشه‌های طبیعی و اراضی جنگلی و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که نمایانگر نمونه‌های برجسته‌ای از مظاهر طبیعی ایران باشد و به منظور حفظ همیشگی وضع زندگی و طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد رستنی‌ها در شرایط کاملا طبیعی تحت حفاظت قرار می‌گیرد.
ماده ۳– آثار طبیعی ملی عبارت از پدیده‌های نمونه و نادر گیاهی یا حیوانی یا اشکال یا مناظر کم نظیر و کیفیات ویژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال یادگار تاریخی می‌باشد که با منظور داشتن محدوده متناسبی تحت حفاظت قرار می‌گیرد.
ماده ۴ (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- پناهگاه حیات وحش به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع بیشه طبیعی و اراضی جنگلی و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که دارای زیستگاه‌های طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاص برای جانوران وحشی بوده و به منظور حفظ و یا احیاء این زیستگاه‌ها تحت حفاظت قرار می‌گیرد.
ماده ۵– منطقه حفاظت شده به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که از لحاظ ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی یا حفظ و یا احیاء رستنی‌ها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت خاصی بوده و تحت حفاظت قرار می‌گیرد.
فصل دوم– مقررات مربوط به پارک‌های ملی– آثار طبیعی ملی– پناهگاه حیات وحش و مناطق حفاظت شده
ماده ۶– هرگونه پیشنهاد برای تعیین مناطق مذکور در بند الف ماده ۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست به پیشنهاد
سازمان و با رعایت شرایط ذیل صورت می‌گیرد:
الف- مشخص نمودن حدود دقیق منطقه مورد نظر و ارائه نقشه آن در مقیاس مناسب.
ب- توجیه پیشنهاد و تطبیق وضع طبیعی منطقه پیشنهادی با تعاریف مربوط به هر منطقه.
ماده ۷– تیراندازی و شکار در پارک‌های ملی ممنوع است. در موارد استثنائی که مقتضیات حفظ نسل جانوران وحشی ایجاب نماید سازمان می‌تواند توسط مأمورین خود برحسب مورد اقدامات لازم معمول دارد.
تبصره (الحاقی ۱۳۶۹/۳/۲)- شکار قوچ و میش در جزیره کبودان (قویون داغی) واقع در پارک ملی دریاچه ارومیه از ممنوعیت مقرر در این ماده مستثنی است.
ماده ۸ (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- تعلیف احشام و قطع اشجار و بوته کنی و تجاوز و تخریب محیط زیست و بطور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستین‌ها تغییر اکوسیستم باشد در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی ممنوع است. در موارد ضروری به منظور حفظ حیات جنگل و بهسازی پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی یا مطالعات علمی و زمین شناسی مجاز بر حسب مورد با رعایت مقررات قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع توسط سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور و یا سازمان حفاظت محیط زیست و یا مؤسسه و یا شخص ذیربط اقدام خواهد شد.
تبصره (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- احشام وارد شده در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی توسط مأمورین سازمان از این مناطق اخراج و متخلف یا متخلفان مربوط طبق مقررات تحت تعقیب قرار خواهد گرفت.
ماده ۹– تجدید یا تمدید پروانه‌های اکتشاف و بهره‌برداری صادره برای معادن واقع در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی ممنوع می‌باشد.
ماده ۱۰– ورود به مناطق مذکور در بند الف ماده ۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و عبور از آنها به استثنای جاده‌های عمومی تابع دستورالعمل سازمان خواهد بود.
ماده ۱۱(اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- قطعی اشجار و بوته کنی و خارزنی و ذغال‌گیری و تجاوز و تخریب محیط زیست و بطور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستنی‌ها و تغییر اکوسیستم شود در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده که اراضی آن متعلق به دولت باشد بدون اجازه ممنوع است.
تبصره ۱– اجرای طرحهای مجاز صنعتی و معدنی در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده با رعایت مقررات مربوط از شمول این ماده مستثنی است.
تبصره ۲– تعلیف احشام از لحاظ کمیت و کیفیت در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده تابع ضوابطی است که با توافق سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور و سازمان تهیه خواهد شد.
تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- ورود و تعلیف احشام بدون پروانه یا زاید بر پروانه در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده بر خلاف مقررات موضوع این ماده ممنوع می‌باشد اینگونه احشام توسط مأمورین سازمان از منطقه اخراج و با متخلف یا متخلفان مربوط طبق مقررات عمل خواهد شد.
تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- مبادرت به شکار یا صید در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق و رودخانه‌های حفاظت شده موکول به تحصیل پروانه ویژه از سازمان می‌باشد.
ماده ۱۲ (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی با موافقت سازمان مجازند مطالعات و بررسی‌ها و عملیات مورد نیاز را در حدود وظائف قانونی خاص خود در مناطق حفاظت شده و پناهگاه‌های حیات وحش انجام دهند.
فصل سوم– مقررات مربوط به اجرای مواد ۱۹ و ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست
ماده ۱۳– حدود مناطق مذکور در مواد ۱۹ و ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست توسط شورای عالی تعیین و از طرف سازمان آگهی خواهد شد.
ماده ۱۴– تعیین مناطق موضوع ماده ۱۹ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست منوط به حصول حداقل یکی از شرایط و ضوابط ذیل می‌باشد:
الف- وجود یک یا چند منبع مولد آلودگی در منطقه که محیط را آلوده و یا در معرض آلودگی قرار می‌دهد.
ب- به سبب فعالیتهای مختلف انسانی از قبیل صنعتی و کشاورزی و تجاری اثرات نامطلوب یا دیگرگونی [ددیگرگونی] در محیط زیست و یا وضع طبیعی منطقه حاصل شده یا در معرض اینگونه خطرات قرار گرفته باشد.
ج- وجود مراکز جمعیتی در منطقه و ضرورت پیشگیری از ایجاد آلودگی‌های مضر به بهداشت و سلامت مردم.
د- قرارداشتن یک یا چند پارک ملی یا آثار طبیعی ملی یا پناهگاه حیات وحش و یا منطقه حفاظت شده در جوار یا داخل منطقه به منظور پیشگیری از دیگرگونی و تخریب وضع خاص طبیعی مناطق چهارگانه مذکور.
ماده ۱۵– احراز هر یک از شرایط و ضوابط موضوع ماده ۱۴ این آئین‌نامه با سازمان می‌باشد.
ماده ۱۶– پس از لازم الاجراء شدن مقررات مواد ۱۱ و ۱۲ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در صورتی که صاحب یا مسئول کارخانه و یا کارگاهی که موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم می‌نماید با دلائل و مدارک قابل قبول سازمان اثبات نماید که ظرف مهلت مقرر در اخطار سازمان رفع آلودگی عملی نمی‌باشد سازمان مجاز است فقط برای یکبار مهلت اضافی برای اینگونه کارخانجات و کارگاه‌ها قائل شود.
ماده ۱۷– محول نمودن اجرای مقررات مواد ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست به شهرداری‌ها یا هر سازمان دولتی ذیربط در صورتی امکان پذیر است که قبلا مناطق مورد نظر طبق ماده ۱۹ قانون مذکور تعیین و اعلام شده باشد.
ماده ۱۸– در صورتی که به استناد ماده ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست اجرای قسمتی از وظایف و اختیارات سازمان نسبت به اجرای مواد ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ قانون مذکور به شهرداری‌ها و یا هر سازمان دولتی ذیربط محول گردد. سازمان مراتب را برحسب مورد کتباً به مراجع مربوط اعلام خواهد داشت.
ماده ۱۹– وظائف و اختیاراتی که طبق ماده ۱۸ این آئین‌نامه به شهرداری‌ها یا سازمان‌های ذیربط دولتی محول می‌گردد باید بطور تفکیک تعیین و مشخص شده باشد.
فصل چهارم– شورای عالی حفاظت محیط زیست
ماده ۲۰ (اصلاحی ۱۳۹۹/۵/۵)- دعوت برای تشکیل جلسات شورای عالی پس از موافقت رییس شورا توسط دبیر شورا به عمل می‌آید. رسمیت جلسات موکول به حضور حداقل هشت نفر از اعضا و وزیرانی که به استناد تبصره ماده (۲) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳ دعوت شده‌اند ، می‌باشد.
تصمیمات شورای عالی با رأی موافق حداقل هفت نفر از اعضا و وزیران حاضر در جلسه قطعی است.
ماده ۲۱– کلیه امور اداری شورای عالی توسط دبیرخانه شورا که زیر نظر رئیس سازمان اداره می‌گردد انجام خواهد شد.
کارمندان دبیرخانه شورای عالی از میان کارکنان سازمان توسط رئیس سازمان انتخاب می‌شوند.
شرح وظائف دبیرخانه شورای عالی به پیشنهاد رئیس سازمان به تصویب شورای عالی خواهد رسید.
فصل پنجم– مقررات اجرای برنامه‌های آموزش حفاظت و بهسازی محیط زیست
ماده ۲۲– سازمان به منظور تنویر و هدایت افکار عمومی در زمینه حفظ و بهسازی محیط زیست برنامه‌های آموزشی خاصی تنظیم و به مرحله اجراء خواهد گذاشت.
ماده ۲۳– سازمان ترتیبی اتخاذ خواهد نمود که با همکاری مراجع ذیربط در برنامه‌های درسی دوره‌های ابتدائی- راهنمائی- متوسطه و عالی مسائل مربوط بلزوم و نحوه حفظ و بهسازی محیط زیست گنجانیده شود.
ماده ۲۴– سازمان می‌تواند با تصویب شورای عالی و کسب اجازه از مراجع قانونی مربوط جهت آموزش مؤسسات و آموزشگاه‌های خاصی در زمینه حفاظت و بهسازی محیط زیست دایر نماید.
ماده ۲۵– سازمان می‌تواند در صورت درخواست سازمان‌ها و مؤسسات کشور اعم از دولتی و خصوصی در زمینه آموزش کارکنان آنها نسبت به تهیه و تنظیم و اجرای برنامه‌های آموزشی مربوط به مسائل حفاظت و بهسازی محیط زیست اقدام نماید.
ماده ۲۶– به منظور جلب نیروی انسانی متخصص سازمان می‌تواند به دانشجویان برجسته ایرانی که در دانشگاه‌ها و مؤسسات عالی آموزشی داخل یا خارج از کشور در رشته‌های مورد نیاز سازمان به تحصیل اشتغال دارند با توجه به قانون تأمین وسائل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب مرداد ماه ۱۳۵۳ و آئین‌نامه اجرائی آن سالانه تعدادی بورس تحصیلی اختصاص دهد.
فصل ششم– گارد محیط زیست
ماده ۲۷ (اصلاحی ۱۳۷۵/۳/۹)- گارد محیط زیست متشکل است از محیط بان و محیط دار که هر یک دارای درجات و علائم مشخصی می‌باشند.
ماده ۲۸– گارد محیط زیست دارای لباس متحدالشکل و تجهیزات لازم می‌باشد.
ماده ۲۹– نوع لباس و تجهیزات و علائم و نشانهای تشویقی گارد محیط زیست توسط سازمان تعیین خواهد شد.
ماده ۳۰– کلیه امور استخدامی گارد محیط زیست از قبیل تعیین درجات، شرایط ارتقاء و مقررات انضباطی در آئین‌نامه استخدامی سازمان تعیین خواهد شد.
ماده ۳۱– دستورالعمل خدمتی گارد محیط زیست توسط سازمان تهیه و بموقع اجراء گذارده خواهد شد.
ماده ۳۲– افراد گارد محیط زیست به سلاح مناسبی که نوع آن با موافقت وزارت جنگ تعیین می‌شود مجهز می‌گردند.
ماده ۳۳– سازمان مکلف است دوره‌های آموزشی لازم برای مأمورینی که باید در گارد محیط زیست انجام وظیفه نمایند دائر کند.
ماده ۳۴– در صورتی که اجرای قسمت‌هائی از مقررات این فصل مستلزم کسب موافقت ستاد بزرگ ارتشتاران باشد سازمان در این زمینه اقدام خواهد کرد.
فصل هفتم– مقررات مربوط بباغهای وحش و موزه ملی تاریخ طبیعی
ماده ۳۵– ایجاد باغ وحش در هر یک از نقاط کشور مستلزم تحصیل پروانه از سازمان می‌باشد. ضوابط و مقررات مربوط به باغ‌های وحش توسط سازمان تعیین خواهد شد. صاحبان یا مسئولان باغ‌های وحش موجود مکلف به دریافت پروانه و رعایت ضوابط و مقررات مربوط می‌باشند.
ماده ۳۶– سازمان می‌تواند برای ایجاد باغ وحش با شهرداری‌ها مشارکت و همکاری نماید.
ماده ۳۷– سازمان نسبت به ایجاد موزه ملی تاریخ طبیعی ایران در تهران اقدام و در صورت لزوم شعبی نیز در نقاط مناسب کشور تأسیس خواهد نمود.
ماده ۳۸– به منظور تکمیل موزه ملی تاریخ طبیعی ایران ضوابط زیر در مورد جمع آوری و حفظ فسیل‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوره‌های پیشین مقرر می‌گردد:
الف- هر شخصی که از وجود فسیل‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوره‌های پیشین در هر نقطه از کشور مطلع یا آثاری از آنها کشف یا به دست آورد در قبال تحویل و ارائه آن به سازمان چنانچه از نظر علمی حائز اهمیت باشد جایزه متناسبی دریافت خواهد داشت.
ب- صدور فسیل‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوره‌های پیشین از ایران تابع ضوابطی است که سازمان و وزارت فرهنگ و هنر و سازمان زمین شناسی کشور تعیین می‌نمایند.
ج- سازمان با رعایت مقررات مربوط به حفاظت آثار تاریخی و باستانی و حفظ حقوق اشخاص مجاز است به منظور کشف و گردآوری فسیل‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوران پیشین هر یک از مناطق کشور را بررسی و حفاری و در صورت لزوم ضمن تعیین حدود و اعلام مراتب حفظ و نگاهداری نماید.
ماده ۳۹– وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی و وابسته بدولت در صورتی که در اجرای وظائف و طرحهای خود به مناطقی که دارای آثاری از فسلی‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوران پیشین باشند برخورد نمایند مراتب را به سازمان اعلام و در مورد حفظ و جمع آوری اینگونه آثار که دارای ارزش علمی باشند با سازمان همکاری و تشریک مساعی خواهند نمود.
ماده ۴۰– سازمان مجاز است به منظور تکمیل موزه ملی تاریخ طبیعی ایران با مؤسسات مشابه خارجی و بین المللی در زمینه همکاری‌های علمی و فنی و مبادله فسیل و بقایای جانوران و گیاهان با تصویب شورای عالی قرارداد‌های لازم منعقد نماید.
ماده ۴۱– وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی و موزه‌ها در مورد اجرای ضوابط مربوط به این فصل با سازمان همکاری و تشریک مساعی خواهند نمود.
ماده ۴۲– سازمان، فسیل‌ها و بقایای جانوران و گیاهان دوره‌های پیشین را که دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی و علمی کشور جهت تحقیقات و بررسی‌های علمی نیاز دارند در صورت امکان تأمین خواهد نمود.
فصل هشتم– بودجه و امور مالی سازمان
ماده ۴۳(منسوخ ۱۳۷۴/۱/۳۰)- اعتبارات سازمان که بعنوان کمک در بودجه کل کشور منظور و تخصیص داده می‌شود، بر اساس بودجه تفصیلی که به تصویب شورای عالی می‌رسد به مصرف خواهد رسید.
ماده ۴۴ (منسوخ ۱۳۷۴/۱/۳۰)- تا زمانی که بودجه تفصیلی سازمان از لحاظ فصول و مواد به تصویب شورای عالی نرسیده است سازمان می‌تواند با اجازه شورای عالی هر ماهه به میزان یک دوازدهم اعتبارات مصوب در بودجه عمومی کل کشور که تخصیص یافته است به مصرف هزینه‌های مربوط رسانیده و بشورای عالی گزارش نماید.
ماده ۴۵– سازمان از لحاظ معاملات تابع قانون محاسبات عمومی و آئین‌نامه معاملات دولتی می‌باشد.
فصل نهم– متفرقه
ماده ۴۶– اعطاء جایزه باشخاص و مؤسساتی که بنحوی از انحاء به حفاظت و بهسازی محیط زیست خدمت نموده‌اند تابع مقرراتی است که به تصویب شورای عالی می‌رسد.
ماده ۴۷– سازمان دامپزشکی کشور در زمینه کنترل بیماریهای واگیر بین جانوران وحشی و اهلی و سایر امور مربوط به بهداشت حیوانات طبق ضوابطی که توسط دو سازمان تنظیم می‌شود همکاری‌های لازمه را با سازمان معمول خواهد داشت.
ماده ۴۸– سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور ضوابط مذکور در ماده ۴۷ را در مورد صدور پروانه تعلیف مراعات و برحسب مورد در تنظیم و اجراء اینگونه ضوابط با سازمان همکاری خواهد نمود.
ماده ۴۹ (الحاقی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- از زمان تصویب این اصلاحیه کلیه مواد مغایر با آن در آئین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶/۱۰/۹ لغو و آئین‌نامه اجرایی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست با اصلاحات به عمل آمده جایگزین آن می‌شود
وزیر مشاور و معاون اجرائی نخست وزیر – هادی هدایتی
تازه‌های قوانین:
قانون ملی توسعه هوش مصنوعی
اصلاح اساسنامه صندوق حمایت از فرصت‌های شغلی افراد دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور
قانون حمایت از انقلاب اسلامی مردم فلسطین
قانون الزام دولت به حمایت همه جانبه از مردم مظلوم فلسطین
قانون اصلاح موادی از قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب ۱۳۷۸
قانون تفسیر بند (۲) قانون اصلاح موادی از قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب ۱۳۷۸/۱۰/۱۳
قانون حمایت از صنعت برق کشور